Trái phiếu zero coupon là gì: mua chiết khấu, nhận gốc cuối kỳ

Trái phiếu zero coupon là gì? Đó là trái phiếu không trả lãi định kỳ. Nhà đầu tư mua với giá thấp hơn mệnh giá, giữ đến ngày đáo hạn rồi nhận lại đúng mệnh giá. Phần chênh lệch giữa giá mua và mệnh giá chính là lãi.

Trái phiếu zero coupon là gì

Trái phiếu thông thường trả coupon, tức tiền lãi, theo định kỳ và hoàn gốc ở cuối kỳ. Trái phiếu zero coupon bỏ phần coupon. Người phát hành giữ tiền cho tới ngày đáo hạn và trả một khoản duy nhất.

Vì không nhận lãi giữa chừng, nhà đầu tư chỉ chịu mua khi giá đủ thấp để bù đắp thời gian chờ. Vì vậy trái phiếu này còn gọi là trái phiếu chiết khấu, và lãi nằm ở chênh lệch giá.

Cần tách khỏi hai khái niệm dễ nhầm. Trái phiếu trả lãi cuối kỳ vẫn có lãi cộng thêm vào gốc khi đáo hạn, còn zero coupon không có lãi suất danh nghĩa. Và trái phiếu mua giá chiết khấu thấp hơn mệnh giá không phải lúc nào cũng zero coupon: nó có thể vẫn trả coupon.

Công thức giá zero coupon

Giá bằng mệnh giá chiết khấu về hiện tại theo lợi suất yêu cầu:

Trong đó y là lợi suất yêu cầu mỗi năm, n là số năm còn lại đến ngày đáo hạn. Lãi mỗi năm bằng chênh lệch giá hiện tại với giá năm sau.

Lợi suất ngược lại được suy từ giá:

Cả hai công thức đều giả định lãi được cộng dồn mỗi năm một lần.

Ví dụ zero coupon kỳ hạn 5 năm

Các con số dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính, không phải trái phiếu của một doanh nghiệp cụ thể. Trái phiếu mệnh giá 100.000 đồng, kỳ hạn 5 năm, lợi suất yêu cầu 8% một năm.

Giá mua = 100.000 / 1,08 mũ 5 = 68.058 đồng. Giữ đến đáo hạn, nhà đầu tư nhận 100.000 đồng, tức lãi 31.942 đồng trên số vốn bỏ ra.

Nếu lợi suất thị trường vẫn giữ 8%, giá trái phiếu tăng dần mỗi năm:

Phần tăng mỗi năm lớn dần vì lãi được tính trên giá đã tăng. Mỗi năm giá tăng đúng 8%.

Bây giờ thử đổi lợi suất thị trường. Nếu ngay sau khi mua, lợi suất yêu cầu tăng lên 10%, giá trái phiếu giảm còn 62.092 đồng, thấp hơn giá mua 8,8%. Nếu lợi suất giảm xuống 6%, giá lên 74.726 đồng, cao hơn giá mua 9,8%. Kết quả này chỉ xuất hiện nếu bạn bán trước hạn. Giữ đến đáo hạn, bạn vẫn nhận 100.000 đồng.

Đọc trái phiếu zero coupon thế nào

Ưu điểm lớn nhất là loại bỏ rủi ro tái đầu tư. Với trái phiếu coupon 8%, mỗi khoản coupon nhận về phải được đem đi đầu tư lại. Nếu lãi suất giảm xuống 5%, tổng giá trị sau 5 năm chỉ còn 144.205 đồng trên mỗi 100.000 đồng, tương đương lợi suất 7,60% một năm, thấp hơn 8%. Zero coupon khoá sẵn lợi suất 8% từ ngày mua, cho giá trị cuối kỳ 146.933 đồng.

Đổi lại, người giữ chịu rủi ro lãi suất đầy đủ. Duration bằng kỳ hạn, nên giá biến động mạnh hơn trái phiếu coupon cùng kỳ hạn khi lãi suất đổi. Với kỳ hạn càng dài, giá chiết khấu càng thấp và càng nhạy.

Nên so lợi suất đáo hạn của zero coupon với trái phiếu coupon cùng kỳ hạn và cùng độ tin cậy của người phát hành. Chỉ so mức giá mua sẽ sai, vì mức giá thấp là bản chất của loại trái phiếu này chứ không phải cơ hội rẻ.

Giới hạn của zero coupon

Thứ nhất, không có dòng tiền giữa kỳ nên toàn bộ rủi ro tín dụng dồn vào một ngày đáo hạn. Nếu người phát hành không trả được, nhà đầu tư không nhận được đồng nào trong suốt thời gian giữ. Vì vậy cần xem xếp hạng tín nhiệm và khả năng thanh toán của người phát hành.

Thứ hai, thanh khoản có thể thấp. Muốn bán trước hạn, bạn phải tìm người mua ở giá phụ thuộc lợi suất thị trường lúc đó, có thể thấp hơn giá mua.

Thứ ba, cách ghi nhận lãi và thuế với trái phiếu chiết khấu có thể khác trái phiếu trả lãi định kỳ. Hãy xem quy định thuế hiện hành và điều khoản của từng đợt phát hành.

Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

Độ nhạy giá với lãi suất giải thích ở bài duration là gì. Cách đọc lợi suất ở bài lợi suất đáo hạn YTM là gì. Với trái phiếu có coupon, xem bài lãi suất coupon trái phiếu là gì.