Tiền cơ sở và M1 là gì
Nội dung bài7 phần
Tiền cơ sở và M1 là gì? Đó là hai thước đo nằm ở tầng thấp của hệ thống tiền tệ. Tiền cơ sở (monetary base) là loại tiền do ngân hàng trung ương trực tiếp tạo ra. M1 là lượng tiền dùng được ngay để thanh toán. Hiểu hai khái niệm này giúp đọc đúng bài cung tiền M2 và cơ chế ngân hàng tạo tiền.
Điểm chính
- Tiền cơ sở gồm tiền mặt đang lưu hành và tiền dự trữ của ngân hàng gửi tại ngân hàng trung ương. Đây là phần tiền do ngân hàng trung ương phát hành.
- M1 gồm tiền mặt ngoài ngân hàng và tiền gửi không kỳ hạn. M1 nhỏ hơn M2 vì M2 còn gồm tiền gửi tiết kiệm và có kỳ hạn.
- Tiền cơ sở nhỏ hơn M1 nhiều lần, vì ngân hàng thương mại tạo thêm tiền gửi khi cho vay.
Tiền cơ sở và M1: tiền cơ sở
Tiền cơ sở là tiền mà ngân hàng trung ương chịu trách nhiệm trực tiếp. Nó gồm hai phần. Phần thứ nhất là tiền mặt lưu hành, tức tiền giấy và tiền xu nằm trong ví người dân, két doanh nghiệp và quỹ của ngân hàng. Phần thứ hai là dự trữ của ngân hàng thương mại gửi tại ngân hàng trung ương, gồm dự trữ bắt buộc và phần dự trữ vượt mức.
Ngân hàng trung ương thay đổi tiền cơ sở khi mua hoặc bán giấy tờ có giá, cho ngân hàng vay hay thu hồi khoản vay. Tiền cơ sở còn gọi là tiền mạnh (high-powered money) vì mỗi đồng của nó có thể làm tăng nhiều đồng tiền gửi trong hệ thống.
Tiền cơ sở và M1: M1
M1 là phần tiền thanh khoản cao nhất trong nền kinh tế. Nó gồm tiền mặt nằm ngoài hệ thống ngân hàng, cộng với tiền gửi không kỳ hạn (tiền trong tài khoản thanh toán, rút lúc nào cũng được). Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn không nằm trong M1.
Cách phân loại chi tiết khác nhau giữa các nước và theo thời kỳ. Hãy xem định nghĩa do cơ quan công bố đưa ra. Ở nhiều nước, M1 còn gồm séc du lịch, còn M0 được dùng với nghĩa tiền mặt lưu hành.
Ví dụ tiền cơ sở và M1
Số liệu tiền cơ sở và M1 toàn nền kinh tế không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN, nên bài dùng số giả định minh hoạ, đơn vị nghìn tỷ đồng.
Khoản | Giá trị giả định |
|---|---|
Tiền mặt ngoài ngân hàng | 200 |
Tiền gửi không kỳ hạn | 800 |
M1 (200 + 800) | 1.000 |
Dự trữ của ngân hàng tại ngân hàng trung ương | 100 |
Tiền cơ sở (200 + 100) | 300 |
Tiền cơ sở là 300 nhưng M1 là 1.000, tức M1 gấp 3,33 lần tiền cơ sở. Phần chênh là tiền gửi do ngân hàng tạo ra qua cho vay. Tỷ lệ 3,33 là hệ số nhân tiền, giải thích ở bài hệ số nhân tiền tệ.
M1, M2 và thanh khoản
M2 bằng M1 cộng tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn. Nếu M2 tăng do người dân gửi tiết kiệm nhiều hơn, tiền chưa chắc đi vào tiêu dùng. Nếu M1 tăng nhanh, tiền đang nằm ở dạng dễ chi tiêu và dễ chuyển sang đầu tư, nên nó thường được xem là chỉ báo sức mua sắp tới.
Tỷ lệ M1 trên M2 thay đổi theo tâm lý. Khi lãi suất tiết kiệm cao, người dân chuyển tiền từ tài khoản thanh toán sang có kỳ hạn và tỷ lệ này giảm. Khi lãi suất thấp, dòng tiền quay về dạng không kỳ hạn hoặc chảy sang cổ phiếu, vàng, bất động sản. Xem thêm bài lãi suất thực về cách lãi suất tác động đến lựa chọn giữ tiền.
Liên hệ với cổ phiếu ngân hàng
Tiền gửi không kỳ hạn là nguồn vốn rẻ nhất của ngân hàng, vì lãi suất trả cho khoản này rất thấp. Tỷ lệ này trong tổng tiền gửi gọi là CASA, giải thích ở bài CASA. Ngân hàng có CASA cao huy động được vốn rẻ hơn và dễ giữ biên lãi ròng tốt hơn.
Nhà đầu tư cổ phiếu cũng nên để ý chênh lệch giữa tăng trưởng M1 và tăng trưởng tín dụng. M1 tăng mà tín dụng chậm cho thấy tiền đang chờ cơ hội, còn tín dụng tăng nhanh hơn nhiều so với huy động thì áp lực thanh khoản tăng.
Giới hạn khi đọc M1
Thứ nhất, M1 phụ thuộc định nghĩa. Một số nước đã bỏ hoặc đổi cách công bố vì ví điện tử và tiền gửi thanh toán làm ranh giới mờ. Thứ hai, tiền cơ sở tăng không bảo đảm M1 tăng, vì ngân hàng có thể giữ dự trữ thay vì cho vay. Thứ ba, hai chỉ số này không cho biết tiền đi vào hàng hoá hay tài sản.
Nội dung bài để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Tiền cơ sở khác M1 ở đâu?
Tiền cơ sở là tiền do ngân hàng trung ương tạo ra, gồm tiền mặt lưu hành và dự trữ của ngân hàng. M1 gồm tiền mặt ngoài ngân hàng và tiền gửi không kỳ hạn, nên bao gồm cả tiền do ngân hàng thương mại tạo ra.
M1 có gồm tiền gửi tiết kiệm không?
Không. Tiền gửi tiết kiệm và có kỳ hạn nằm trong M2, không nằm trong M1.
Vì sao tiền cơ sở nhỏ hơn M1?
Vì ngân hàng chỉ giữ lại một phần tiền gửi làm dự trữ và cho vay phần còn lại. Khoản vay lại thành tiền gửi mới, làm tổng tiền gửi lớn hơn tiền cơ sở ban đầu.
Học tiếp: cung tiền M2, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, CASA và hệ số nhân tiền tệ.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 26/10/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.
