Đường cong Phillips là gì

Đường cong Phillips là gì? Đó là mô hình kinh tế mô tả quan hệ đánh đổi giữa lạm phát và thất nghiệp: khi thất nghiệp thấp, tiền lương và giá cả có xu hướng tăng nhanh hơn, còn khi thất nghiệp cao, lạm phát có xu hướng chậm lại. Tên gọi lấy từ nhà kinh tế A. W. Phillips, người công bố nghiên cứu về tiền lương và thất nghiệp của Anh vào cuối thập niên 1950.

Đường cong Phillips nói gì

Ý tưởng gốc khá trực quan. Khi nền kinh tế nóng, doanh nghiệp cần nhiều lao động, người lao động có tiếng nói hơn khi thương lượng lương. Lương tăng đẩy chi phí và giá bán tăng theo. Ngược lại, khi thất nghiệp cao, sức ép tăng lương yếu đi.

Dạng hiện đại thường viết thêm yếu tố kỳ vọng:

Trong đó $\pi$ là lạm phát thực tế, $\pi^{e}$ là kỳ vọng lạm phát, $u$ là tỷ lệ thất nghiệp thực tế, $u^{}$ là *tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên (mức không gây thêm áp lực lên lạm phát) và $\beta$ là hệ số độ dốc, dương. Khi $u$ thấp hơn $u^{}$, lạm phát cao hơn kỳ vọng. Khi $u$ cao hơn $u^{}$, lạm phát thấp hơn kỳ vọng.

Số liệu Mỹ cho thấy điều gì

Dữ liệu đến 09/2026. Mỹ có chuỗi dài và liên tục nên phù hợp để kiểm tra. Bảng dưới lấy bình quân các tháng trong năm của CPI so cùng kỳ và tỷ lệ thất nghiệp:

Năm 2000 và 2010 đi đúng hướng đánh đổi: thất nghiệp thấp đi cùng lạm phát cao hơn, thất nghiệp 9,61% đi cùng lạm phát chỉ 1,64%. Nhưng 2019 và 2022 có thất nghiệp gần như bằng nhau (khoảng 3,7%) mà lạm phát lệch nhau rất xa, từ 1,81% lên 8,00%. Khác biệt nằm ở kỳ vọng lạm phát và cú sốc nguồn cung chứ không nằm ở thất nghiệp.

Thử đo toàn chuỗi 440 tháng từ 01/1990 đến 09/2026, hệ số tương quan giữa CPI so cùng kỳ và thất nghiệp là -0,33. Dấu âm đúng hướng mô hình, nhưng mức yếu cho thấy quan hệ chỉ là một phần của câu chuyện.

Vì sao đường cong Phillips dịch

Mô hình gặp thách thức lớn trong thập niên 1970, khi cả lạm phát và thất nghiệp cùng cao, hiện tượng gọi là lạm phát đình trệ. Hai lý do chính được thừa nhận rộng rãi.

Thứ nhất là kỳ vọng. Nếu mọi người tin lạm phát sẽ cao, họ đòi lương cao và đặt giá cao ngay từ đầu, nên đường cong dịch lên. Xem bài kỳ vọng lạm phát.

Thứ hai là cú sốc nguồn cung, ví dụ giá năng lượng hoặc chuỗi cung ứng đứt gãy. Chúng đẩy giá lên dù thị trường lao động không nóng, như kiểu lạm phát chi phí đẩy.

Liên hệ với thị trường chứng khoán

Ngân hàng trung ương nhìn thất nghiệp và lạm phát khi quyết định lãi suất điều hành. Số liệu việc làm mạnh thường khiến thị trường lo lãi suất cao hơn, và lãi suất cao hơn làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp. Hiểu đường cong Phillips giúp nhà đầu tư cổ phiếu đọc được vì sao một bản tin việc làm tốt đôi khi lại làm giá cổ phiếu giảm.

Giới hạn đường cong Phillips

Thứ nhất, $u^{*}$ không quan sát trực tiếp được, chỉ ước lượng và thay đổi theo thời gian. Thứ hai, độ dốc $\beta$ khác nhau giữa các giai đoạn và giữa các nước. Thứ ba, ví dụ trong bài chỉ dùng số Mỹ để minh hoạ, không thay cho phân tích riêng từng nền kinh tế.

Nội dung bài để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp