Quy định phân tán đầu tư của quỹ: không tập trung quá một cổ phiếu

Quy định phân tán đầu tư của quỹ: không tập trung quá một cổ phiếu

Quy định đa dạng hoá quỹ đặt trần cho mức quỹ đại chúng được dồn vào một tổ chức phát hành. Mục đích là tránh để cả quỹ phụ thuộc vào một cổ phiếu. Có ba tầng quy định. Luật Chứng khoán đặt trần chung. Thông tư 98/2020/TT-BTC chia nhỏ theo từng loại quỹ. Thông tư 136/2025/TT-BTC bổ sung hạn mức cho các tài sản mới. Văn bản được rà đến ngày 02/10/2026.

Quy định đa dạng hoá quỹ là gì

Điều 110 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 cấm công ty quản lý quỹ dùng vốn của quỹ đại chúng vào một số hoạt động. Bốn giới hạn liên quan đến việc tập trung.

Giới hạn thứ nhất: không đầu tư vào chứng khoán của một tổ chức phát hành quá 10% tổng giá trị chứng khoán đang lưu hành của tổ chức đó. Trái phiếu Chính phủ là ngoại lệ. Giới hạn thứ hai: không đầu tư quá 20% tổng giá trị tài sản của quỹ vào chứng khoán đang lưu hành của một tổ chức phát hành, cũng trừ trái phiếu Chính phủ.

Giới hạn thứ ba: không đầu tư quá 30% tổng giá trị tài sản của quỹ vào các công ty trong cùng một nhóm. Nhóm gồm công ty mẹ và công ty con. Nhóm cũng gồm các công ty sở hữu trên 35% cổ phần, phần vốn góp của nhau, và các công ty con cùng một công ty mẹ. Giới hạn thứ tư: không đầu tư vào chứng chỉ quỹ của chính quỹ đó.

Điều 110 còn có hạn chế khác. Quỹ không được cho vay hoặc bảo lãnh cho bất kỳ khoản vay nào. Quỹ đóng không đầu tư quá 10% tài sản vào bất động sản, trừ quỹ đầu tư bất động sản. Quỹ mở không đầu tư vào bất động sản. Công ty quản lý quỹ chỉ vay ngắn hạn để trả chi phí hoặc thanh toán giao dịch chứng chỉ quỹ. Khoản vay không quá 5% giá trị tài sản ròng và kỳ hạn tối đa 30 ngày.

Hạn mức theo tài sản, tổ chức

Thông tư 98/2020/TT-BTC đưa các trần của luật vào từng loại quỹ. Quỹ đóng theo khoản 4 Điều 24. Quỹ mở theo khoản 4 Điều 35. Hai điều có các trần giống nhau.

Có hai kiểu trần. Kiểu thứ nhất tính theo tài sản của quỹ. Một tổ chức phát hành chiếm tối đa 20% tổng tài sản. Phần này tính cả tiền gửi và công cụ thị trường tiền tệ của chính tổ chức đó. Một nhóm công ty có quan hệ sở hữu chiếm tối đa 30%.

Kiểu thứ hai tính theo vốn của tổ chức phát hành. Quỹ không nắm quá 10% giá trị chứng khoán đang lưu hành của một tổ chức. Với chứng chỉ quỹ của quỹ khác, quỹ không nắm quá 10% số chứng chỉ đang lưu hành của một quỹ đại chúng. Quỹ cũng không dồn quá 20% tài sản vào một quỹ đại chúng khác và quá 30% vào mọi quỹ đại chúng khác.

Ví dụ giả định để minh họa. Một quỹ có tổng tài sản 1.000 tỷ đồng. Quỹ được đầu tư tối đa 200 tỷ đồng vào chứng khoán và tiền gửi của một tổ chức phát hành. Với một nhóm công ty cùng sở hữu chéo, mức tối đa là 300 tỷ đồng. Nếu một công ty có 100 triệu cổ phiếu đang lưu hành, quỹ giữ tối đa 10 triệu cổ phiếu.

Quy định đa dạng hoá quỹ mở, đóng

Quỹ mở có thêm một số ràng buộc. Khoản 4 Điều 35 Thông tư 98/2020/TT-BTC bổ sung bốn giới hạn so với quỹ đóng.

Giới hạn thứ nhất: tiền gửi và công cụ thị trường tiền tệ không quá 49% tổng tài sản. Khoản tiền trên tài khoản thanh toán tại ngân hàng giám sát không tính. Giới hạn thứ hai: tổng các hạng mục đầu tư lớn không quá 40% tài sản. Hạng mục lớn là khoản đầu tư từ 5% tài sản của quỹ trở lên vào cùng một tổ chức.

Giới hạn thứ ba: quỹ phải có chứng khoán của ít nhất 06 tổ chức phát hành. Giới hạn thứ tư: quỹ không đầu tư trực tiếp vào bất động sản, đá quý, kim loại quý hiếm. Quỹ trái phiếu được miễn ba quy định đầu: trần 49%, trần 40% và mức tối thiểu 06 tổ chức phát hành.

Khoản 4 Điều 24 cho quỹ đóng đặt trần riêng cho trái phiếu, cổ phiếu chưa niêm yết và bất động sản. Thông tư 136/2025/TT-BTC chia lại trần này ở phần dưới.

Đa dạng hoá quỹ sau TT 136/2025

Thông tư 136/2025/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 12/02/2026. Thông tư mở thêm loại tài sản cho quỹ, kèm trần mới để tránh tập trung.

Với quỹ đóng, điểm c khoản 4 Điều 24 được sửa. Trần 20% tổng tài sản áp dụng cho trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và cổ phiếu công ty cổ phần chưa niêm yết. Trần 10% còn lại áp dụng cho bất động sản (Điều 10 Thông tư 136/2025/TT-BTC). Phần vốn góp tại công ty trách nhiệm hữu hạn nằm cùng nhóm với cổ phiếu chưa niêm yết.

Với quỹ mở, quỹ được mua cổ phiếu chào bán riêng lẻ của tổ chức niêm yết, đăng ký giao dịch. Quỹ cũng được mua một số trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của tổ chức niêm yết, nếu đạt một trong các điều kiện. Đó là có bảo lãnh thanh toán, có cam kết mua lại trước hạn, đáo hạn còn lại từ 12 tháng trở xuống hoặc đạt xếp hạng tín nhiệm. Nhóm này không quá 20% tổng tài sản. Trong đó cổ phiếu riêng lẻ bị hạn chế chuyển nhượng từ 03 năm trở lên không quá 5%. Căn cứ là Điều 17 Thông tư 136/2025/TT-BTC.

Chứng quyền có bảo đảm niêm yết, thanh toán bằng tiền, cũng được thêm vào. Quỹ không mua quá 5% tổng số chứng quyền đang lưu hành của một mã. Khi trái phiếu mất mức xếp hạng cần thiết, công ty quản lý quỹ phải bán trong 03 tháng, trừ trái phiếu còn đáo hạn từ 12 tháng trở xuống.

Hai loại quỹ mới có cơ cấu riêng. Quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng dành tối thiểu 65% giá trị tài sản ròng cho trái phiếu hạ tầng và một số tài sản thanh khoản. Căn cứ là Điều 11. Quỹ thị trường tiền tệ dành tối thiểu 80% tài sản ròng cho tài sản đáo hạn từ 12 tháng trở xuống. Căn cứ là Điều 19. Cả hai giữ các trần 10%, 20%, 30% như các quỹ khác.

Khi quỹ vượt hạn mức

Quỹ có thể vượt hạn mức mà không vi phạm, nếu nguyên nhân là khách quan. Khoản 3 Điều 110 Luật Chứng khoán liệt kê các nguyên nhân. Đó là biến động giá thị trường, thanh toán theo quy định pháp luật, hợp nhất hoặc sáp nhập tổ chức phát hành. Quỹ mới thành lập hoặc mới sáp nhập chưa quá 06 tháng và quỹ đang giải thể cũng nằm trong nhóm này.

Khi đó công ty quản lý quỹ báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, công bố thông tin và điều chỉnh danh mục. Thời hạn điều chỉnh là 03 tháng kể từ ngày vượt (khoản 4 Điều 110 và khoản 6 Điều 24).

Nếu vượt vì công ty quản lý quỹ không tuân thủ, thời hạn ngắn hơn nhiều. Công ty phải điều chỉnh trong 15 ngày kể từ ngày phát hiện. Công ty bồi thường thiệt hại cho quỹ và chịu mọi chi phí điều chỉnh. Lợi nhuận phát sinh phải hạch toán cho quỹ (khoản 7 Điều 24). Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày điều chỉnh xong, công ty công bố thông tin và báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Căn cứ là khoản 8 Điều 24.

Khi đọc bản cáo bạch, nhà đầu tư nên xem mục chính sách đầu tư và hạn mức. Kiến thức nền có ở bài học thị trường chứng khoán là gì và 100 thuật ngữ chứng khoán quan trọng. Văn bản có thể được sửa đổi. Hãy đọc bản mới nhất trên cổng của Chính phủ.

Nội dung bài viết chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn pháp lý.