Phải thu tiền bán điện: vì sao doanh nghiệp điện lãi mà chậm có tiền

Phải thu tiền bán điện: vì sao doanh nghiệp điện lãi mà chậm có tiền

Phải thu tiền bán điện là khoản doanh nghiệp đã ghi doanh thu nhưng chưa nhận được tiền. Ở nhiều nhà máy nhiệt điện, khoản này lớn đến mức chiếm gần nửa tổng tài sản, nên lợi nhuận trên giấy và tiền trong két có thể lệch nhau rất xa.

Bài này đo khoản phải thu của tám doanh nghiệp điện bằng số ngày thu tiền, rồi đặt cạnh dòng tiền kinh doanh để xem lãi có biến thành tiền không. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Phải thu tiền bán điện lớn đến đâu

Số ngày thu tiền bằng phải thu khách hàng chia doanh thu bốn quý, nhân 365. Phải thu lấy ở bảng cân đối cuối quý 2/2026. Số ngày càng cao thì tiền về càng chậm.

Lấy Nhiệt điện Quảng Ninh làm ví dụ. Tổng tài sản 7.601 tỷ đồng, trong đó phải thu khách hàng 3.390 tỷ đồng, tức 44,6%. Nợ phải trả chỉ 1.692 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu 5.909 tỷ đồng.

Gần một nửa tài sản của doanh nghiệp này là tiền khách hàng chưa trả. Số ngày thu tiền là 109 ngày, trong khi một chuỗi bán lẻ thu tiền gần như ngay.

Hai nhà nhiệt điện khác có hình dạng tương tự: Nhiệt điện Hải Phòng với phải thu bằng 36,8% tổng tài sản và Nhơn Trạch 2 với 40,9%.

Vì sao lãi mà tiền về chậm

Doanh nghiệp điện ghi doanh thu khi bán điện, theo hoá đơn từng kỳ. Tiền thanh toán đến theo lịch của hợp đồng và theo quyết toán giữa các bên, nên có độ trễ.

Độ trễ này khác nhau rõ rệt giữa các loại hình. Báo cáo tài chính chỉ cho thấy con số, nguyên nhân cụ thể nằm ở thuyết minh phải thu khách hàng theo từng bên mua và ở điều khoản thanh toán trong hợp đồng.

Nguồn: BCTC hợp nhất tám mã trên · Q2/2026 · HODL.VN

Nhìn bảng thấy hai nhóm. Nhiệt điện và các tổng công ty phát điện có số ngày thu tiền từ 100 đến 186. Thuỷ điện và điện tái tạo chỉ từ 60 đến 94, và hai mã thuỷ điện còn rút ngắn so với một năm trước.

Điều đáng lưu ý là xu hướng. Điện lực Dầu khí tăng từ 146 lên 186 ngày. Tổng công ty Phát điện 3 tăng từ 81 lên 101 ngày. Phải thu tăng nhanh hơn doanh thu là dấu hiệu tiền đang về chậm hơn trước.

Dòng tiền kinh doanh và lợi nhuận

Cách kiểm tra nhanh là lấy dòng tiền từ hoạt động kinh doanh bốn quý chia lợi nhuận sau thuế bốn quý. Tỷ lệ trên 100% nghĩa là lãi biến thành tiền. Dưới 100% nghĩa là một phần lãi còn nằm ở phải thu hoặc hàng tồn kho.

Trong đó: CFO là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, LNST là lợi nhuận sau thuế.

Nguồn: BCTC hợp nhất tám mã trên · 4 quý tới Q2/2026 · HODL.VN

Hai tổng công ty có tỷ lệ dưới 100%, trùng với hai mã có phải thu tăng nhanh nhất. Ở Điện lực Dầu khí, lợi nhuận sau thuế 6.781 tỷ đồng nhưng dòng tiền kinh doanh chỉ 4.108 tỷ đồng.

Các mã còn lại trên 100%, vì khấu hao là chi phí không ra tiền cộng thêm vào dòng tiền. Nhiệt điện Hải Phòng đạt 348% chủ yếu vì lợi nhuận thấp mà khấu hao và các khoản không tiền mặt tương đối lớn.

Vì vậy tỷ lệ trên 100% là điều bình thường ở ngành nhiều khấu hao. Con số cần theo dõi là tỷ lệ giảm dưới 100%, hoặc rơi mạnh so với năm trước.

Cách đọc phải thu tiền bán điện

Bốn bước đọc gọn gàng. Tính số ngày thu tiền và so với một năm trước. So phải thu tăng với doanh thu tăng. Xem dòng tiền kinh doanh có theo kịp lợi nhuận không. Cuối cùng đọc thuyết minh để biết khoản phải thu thuộc những bên mua nào.

Phải thu lớn không đồng nghĩa với rủi ro mất tiền. Nó chỉ cho thấy vốn của doanh nghiệp đang nằm ở khách hàng thay vì ở tài khoản, và khoản đó cần được tài trợ bằng vốn chủ hoặc vay. Doanh nghiệp vay nhiều như tổng công ty phát điện chịu áp lực này rõ hơn doanh nghiệp không vay.

Muốn xem một doanh nghiệp điện cụ thể, mời đọc bài về cổ phiếu POW nửa cuối năm 2026. Thuật ngữ tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.