Thuỷ điện, nhiệt điện than, điện khí, điện gió và điện mặt trời: năm cách kiếm tiền khác nhau

Thuỷ điện, nhiệt điện than, điện khí, điện gió và điện mặt trời: năm cách kiếm tiền khác nhau

Các loại hình doanh nghiệp điện cùng bán một sản phẩm nhưng kiếm tiền theo năm cách khác nhau. Khác biệt nằm ở nhiên liệu, vốn đầu tư và mức nợ, và nó quyết định mỗi loại hình đáng được đọc bằng thước đo nào.

Bài này chia tám mã niêm yết theo loại hình và so bằng các thước đo mà bài đọc báo cáo doanh nghiệp điện chưa dùng: biên EBITDA, đòn nợ và vốn đầu tư trên mỗi đồng doanh thu. Số liệu bốn quý tới quý 2/2026, dữ liệu đến 02/10/2026.

Các loại hình doanh nghiệp điện

Doanh thu của mọi loại hình đều là sản lượng nhân với giá. Khác biệt đến từ ba chỗ. Chi phí nhiên liệu có hay không. Số vốn phải bỏ ra để có một đồng doanh thu. Và phần vốn đó vay hay tự có.

Thuỷ điện và điện tái tạo không mua nhiên liệu, nên gần như toàn bộ chi phí là khấu hao và lãi vay. Nhiệt điện than và điện khí phải mua than, khí, nên biên lãi gộp thấp nhưng vốn đầu tư trên doanh thu nhẹ hơn nhiều.

Các tổng công ty phát điện như Điện lực Dầu khí và Phát điện 3 sở hữu nhiều loại nhà máy cùng lúc, nên số của họ là hỗn hợp. Bài dùng họ làm mốc chung, không gán vào một loại hình.

Thuỷ điện: vốn lớn, miễn nhiên liệu

Thuỷ điện bỏ vốn một lần rất lớn rồi vận hành gần như không tốn chi phí biến đổi. Thuỷ điện Vĩnh Sơn Sông Hinh có tài sản cố định 6.622 tỷ đồng, gấp 2,8 lần doanh thu bốn quý là 2.372 tỷ đồng. Biên EBITDA đạt 76,6%.

Thuỷ điện Thác Mơ nhẹ vốn hơn: tài sản cố định 682 tỷ đồng, bằng 0,87 lần doanh thu 782 tỷ đồng. Tài sản cố định nhỏ như vậy cho thấy nhà máy đã khấu hao phần lớn, và vay chỉ 234 tỷ đồng và biên EBITDA vẫn ở 69,8%.

Điểm yếu của loại hình này là doanh thu phụ thuộc lượng nước. Tác động thuỷ văn có bài riêng cùng nhóm.

Nhiệt điện: nhiên liệu là chi phí

Nhiệt điện Quảng Ninh và Nhiệt điện Hải Phòng chạy bằng than. Biên EBITDA lần lượt 17,9 và 10,2%, thấp hơn thuỷ điện bốn đến bảy lần. Nhưng tài sản cố định chỉ 1.907 và 2.510 tỷ đồng trên doanh thu hơn 10.000 tỷ đồng, nghĩa là vốn đầu tư trên mỗi đồng doanh thu rất nhỏ. Cả hai không có khoản vay nào.

Điện lực Dầu khí Nhơn Trạch 2 chạy bằng khí, biên EBITDA 20,7%. Tiền và đầu tư ngắn hạn lớn hơn vay, nên nợ ròng âm 1,6 lần EBITDA.

Với loại hình này, lợi nhuận phụ thuộc vào chênh lệch giữa giá bán điện và giá nhiên liệu. Chênh lệch có thể rộng ra hoặc hẹp đi trong vài quý, như bài về thị trường phát điện cạnh tranh đã cho thấy.

Điện gió và mặt trời: đòn nợ cao

Điện Gia Lai là mã tái tạo duy nhất trong bảng, với điện gió và điện mặt trời trong danh mục. Biên EBITDA đạt 75,4%, ngang thuỷ điện.

Khác biệt nằm ở cơ cấu vốn. Tổng tài sản cuối quý 2/2026 là 15.482 tỷ đồng, trong đó tài sản cố định 12.889 tỷ đồng. Vay 8.395 tỷ đồng, bằng 54,2% tổng tài sản. Nợ ròng bằng 4,0 lần EBITDA và EBITDA chỉ gấp 2,9 lần lãi vay.

Vốn đầu tư trên mỗi đồng doanh thu của Điện Gia Lai là 4,9 lần, cao nhất bảng. Một nhà máy cần nhiều vốn mà phần lớn đi vay thì lãi vay chiếm gần hết biên lãi, như bài đọc báo cáo doanh nghiệp điện đã chỉ ra.

So các loại hình doanh nghiệp điện

Bảng dưới gộp ba thước đo cho cả tám mã.

Nguồn: BCTC hợp nhất tám mã trên · 4 quý tới Q2/2026 · HODL.VN

Hai nhóm tách bạch. Nhóm nhiều vốn không nhiên liệu có biên EBITDA trên 69%. Nhóm dùng nhiên liệu có biên từ 10 đến 25%. Đừng so biên EBITDA giữa hai nhóm, vì mỗi nhóm trả cái giá khác nhau cho một đồng doanh thu.

Thước đo phù hợp cũng khác. Với thuỷ điện và tái tạo, nhìn nợ ròng trên EBITDA và khả năng trả lãi. Với nhiệt điện và điện khí, nhìn biên lãi gộp qua nhiều năm vì nó đi theo giá nhiên liệu.

Muốn xem phân tích một doanh nghiệp cụ thể, mời đọc bài về cổ phiếu POW nửa cuối năm 2026. Thuật ngữ tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.