Khấu hao và nợ vay dự án điện: lợi nhuận nhảy khi nhà máy hết khấu hao

Khấu hao và nợ vay dự án điện: lợi nhuận nhảy khi nhà máy hết khấu hao

Khấu hao nhà máy điện là khoản chi phí cố định lớn nhất của ngành, và nó không bao giờ là tiền ra khỏi két trong kỳ. Khi nhà máy hết khấu hao hoặc dự án trả xong nợ vay, lợi nhuận có thể nhảy vọt mà doanh thu gần như không đổi.

Bài này dùng số của tám doanh nghiệp để xem hai khoản cố định ấy đổi thế nào trong một năm, và lợi nhuận phản ứng ra sao. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Khấu hao nhà máy điện kéo lãi xuống

Nhà máy điện được ghi nhận là tài sản cố định và khấu hao đều trong nhiều năm. Mỗi quý, doanh nghiệp ghi một khoản chi phí khấu hao dù nhà máy chạy nhiều hay ít. Phần lớn khoản này nằm trong giá vốn.

Vì vậy khấu hao quyết định biên lãi gộp trong những năm đầu vận hành. Nhà máy mới có khấu hao cao, lợi nhuận mỏng. Nhà máy cũ có khấu hao thấp hoặc bằng không, lợi nhuận dày hơn dù chạy giống hệt.

Bảng dưới so bốn quý tới quý 2/2026 với bốn quý liền trước. Khấu hao lấy từ báo cáo lưu chuyển tiền tệ, lãi vay lấy từ báo cáo kết quả kinh doanh. Đơn vị tỷ đồng.

Nguồn: BCTC hợp nhất tám mã trên · 4 quý tới Q2/2026 so với 4 quý liền trước · HODL.VN

Ba hình dạng nổi lên. Nhơn Trạch 2 có khấu hao giảm hơn một nửa. Tổng công ty Phát điện 3 có lãi vay giảm một phần tư. Điện lực Dầu khí thì ngược lại: cả khấu hao lẫn lãi vay cùng tăng mạnh.

Khấu hao nhà máy điện giảm mạnh

Điện lực Dầu khí Nhơn Trạch 2 là ví dụ rõ nhất. Khấu hao mỗi quý giữ ở 172 tỷ đồng suốt nhiều quý, rồi rơi xuống 41 tỷ đồng ở quý 4/2025 và 38 tỷ đồng ở hai quý sau.

Bốn quý tới quý 2/2026, tổng khấu hao còn 289 tỷ đồng, so với 687 tỷ đồng bốn quý trước. Giảm 398 tỷ đồng. Cùng lúc lãi gộp tăng từ 559 lên 1.531 tỷ đồng, thêm 972 tỷ đồng.

Như vậy khoảng 41% mức tăng lãi gộp, tức 398 trong 972 tỷ đồng, đến từ chi phí khấu hao giảm. Phần còn lại, 574 tỷ đồng, đến từ chênh lệch giữa giá bán, sản lượng và chi phí nhiên liệu.

Báo cáo tài chính không cho biết khấu hao giảm vì phần lớn tài sản đã khấu hao hết hay vì thay đổi thời gian khấu hao. Cần đọc thuyết minh tài sản cố định. Điều chắc chắn là phần lợi nhuận tăng do khấu hao giảm không đến từ bán hàng tốt hơn, nên không nên cộng nó vào đà tăng trưởng.

Nhiệt điện Quảng Ninh cho cùng hình dạng nhưng nhẹ hơn. Khấu hao quý giảm từ 138 xuống 119 tỷ đồng rồi 105 tỷ đồng, tính ra bốn quý giảm 53 tỷ đồng.

Nợ vay dự án điện và lịch trả nợ

Dự án điện thường vay phần lớn vốn đầu tư và trả gốc theo lịch nhiều năm. Dư nợ giảm dần nên lãi vay giảm dần, ngay cả khi doanh nghiệp không làm gì thêm.

Tổng công ty Phát điện 3 là ví dụ. Lãi vay bốn quý giảm từ 1.919 xuống 1.442 tỷ đồng, bớt 477 tỷ đồng. Lợi nhuận trước thuế tăng từ 1.052 lên 5.992 tỷ đồng trong cùng kỳ, nên đóng góp từ lãi vay giảm chỉ là một phần nhỏ của cú nhảy.

Thuỷ điện Vĩnh Sơn Sông Hinh giảm lãi vay từ 233 xuống 191 tỷ đồng. Mã này đang vay 2.486 tỷ đồng, bằng 0,49 lần vốn chủ, và lãi vay chiếm 8,0% doanh thu.

Hai nhà nhiệt điện than không còn vay. Nhiệt điện Quảng Ninh và Nhiệt điện Hải Phòng có lãi vay xấp xỉ bằng không, nên gánh nặng cố định chỉ còn khấu hao.

Dự án mới làm tăng khấu hao

Ở chiều ngược lại, dự án mới đưa vào vận hành làm cả khấu hao và lãi vay tăng. Điện lực Dầu khí cho thấy điều đó. Khấu hao quý 2/2026 là 971 tỷ đồng, so với 712 tỷ đồng quý 2/2025. Lãi vay quý 2/2026 là 518 tỷ đồng, gấp 3,8 lần mức 138 tỷ đồng cùng kỳ.

Vì thế hai doanh nghiệp ở hai giai đoạn của vòng đời có cấu trúc chi phí rất khác. Doanh nghiệp đang trả nợ thì chi phí cố định giảm dần. Doanh nghiệp đang xây thì chi phí cố định tăng trước khi doanh thu tăng.

Ba câu hỏi nên đặt khi đọc báo cáo. Khấu hao bốn quý gần nhất tăng hay giảm so với bốn quý trước. Lãi vay giảm vì trả nợ hay vì lãi suất. Phần lợi nhuận tăng thêm đến từ hai khoản này hay từ doanh thu.

Muốn xem phân tích một doanh nghiệp cụ thể, mời đọc bài về cổ phiếu POW nửa cuối năm 2026. Thuật ngữ tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.