Nợ nước ngoài là gì

Nợ nước ngoài là gì? Đó là tổng các khoản nợ mà người cư trú của một quốc gia, gồm chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp, đang còn phải trả cho người không cư trú. Khoản nợ này thường tính bằng ngoại tệ, nên giá trị quy ra nội tệ biến động theo tỷ giá. Tiếng Anh gọi là external debt.

Nợ nước ngoài gồm những khoản nào

Theo chủ thể vay, nợ nước ngoài thường chia ba nhóm. Nhóm thứ nhất là nợ của Chính phủ, như vay ưu đãi từ các tổ chức tài chính quốc tế và đối tác song phương. Nhóm thứ hai là nợ được Chính phủ bảo lãnh. Nhóm thứ ba là nợ doanh nghiệp và ngân hàng tự vay, tự trả, không có bảo lãnh nhà nước.

Theo kỳ hạn, nợ ngắn hạn là khoản có thời hạn gốc đến một năm, còn nợ trung và dài hạn là khoản trên một năm. Nợ ngắn hạn cần đáo hạn sớm nên rủi ro thanh khoản cao hơn.

Nợ nước ngoài không giống FDI. FDI là vốn góp để sở hữu và điều hành doanh nghiệp, không phải khoản vay phải hoàn trả theo lịch. Hai dòng vốn này đều xuất hiện trong cán cân thanh toán nhưng ở những khoản mục khác nhau.

Chỉ tiêu an toàn nợ nước ngoài

Ba chỉ tiêu phổ biến dưới đây giúp đánh giá khả năng chịu đựng của quốc gia:

Chỉ tiêu thứ hai gắn với quy tắc kinh nghiệm: dự trữ ngoại hối nên đủ trang trải nợ ngắn hạn, tức tỷ lệ không vượt 100%. Chỉ tiêu thứ ba cho biết xuất khẩu, nguồn thu ngoại tệ chính, gánh nổi nghĩa vụ trả nợ đến đâu.

Ví dụ nợ nước ngoài giả định

Số liệu nợ nước ngoài không nằm trong kho dữ liệu của HODL.VN, nên ví dụ dưới đây là giả định minh hoạ, đơn vị tỷ USD.

Áp công thức, nợ nước ngoài trên GDP bằng 120 chia 400, tức 30,00%. Nợ ngắn hạn trên dự trữ bằng 30 chia 90, tức 33,33%, dưới ngưỡng 100%. Tỷ lệ trả nợ bằng 14 chia 350, tức 4,00%. Cả ba chỉ tiêu đều ở vùng thoải mái trong nền kinh tế giả định này.

Tỷ giá làm nợ nước ngoài nặng thêm

Rủi ro lớn nhất của nợ ngoại tệ là rủi ro tỷ giá. Xét một doanh nghiệp vay 100 triệu USD, doanh thu bằng đồng. Với tỷ giá giả định 25.000 đồng một USD, khoản nợ quy đổi bằng 2.500 tỷ đồng. Nếu đồng mất giá, tỷ giá lên 26.000 đồng, khoản nợ thành 2.600 tỷ đồng.

Doanh nghiệp không vay thêm đồng nào nhưng nợ tăng 100 tỷ đồng, tức 4,00%, và phần chênh lệch ghi vào chi phí tài chính hoặc vốn chủ sở hữu tuỳ thời điểm đánh giá lại. Cơ chế hình thành tỷ giá xem ở bài tỷ giá USD/VND, còn quỹ đệm ngoại tệ của quốc gia xem ở bài dự trữ ngoại hối.

Liên hệ thị trường chứng khoán VN

Với nhà đầu tư cổ phiếu, nợ nước ngoài của quốc gia quan trọng ở hai điểm. Điểm thứ nhất là sức khỏe ngoại tệ chung, vì nợ ngắn hạn lớn so với dự trữ làm đồng nội tệ dễ bị áp lực và có thể kéo theo biến động thị trường.

Điểm thứ hai nằm ở từng doanh nghiệp. Những ngành có chi phí hoặc nợ bằng ngoại tệ lớn, như hàng không, điện, vận tải biển hay nhập khẩu nguyên liệu, nhạy với tỷ giá. Hãy xem thuyết minh BCTC về nợ vay bằng ngoại tệ và lãi lỗ chênh lệch tỷ giá, rồi so với doanh thu ngoại tệ của doanh nghiệp.

Giới hạn của chỉ tiêu nợ nước ngoài

Thứ nhất, tỷ lệ trên GDP không cho thấy cơ cấu nợ. Cùng mức 30,00% GDP, nợ vay ưu đãi dài hạn lãi thấp an toàn hơn nhiều so với nợ ngắn hạn lãi thả nổi.

Thứ hai, các ngưỡng như 100% chỉ là quy tắc kinh nghiệm, không phải ranh giới tuyệt đối. Ví dụ giả định trong bài chỉ để minh hoạ cách tính.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp