Bán khống là gì: cách tính lãi lỗ, ví dụ GMD và HPG

Bán khống là gì? Đó là bán một cổ phiếu chưa sở hữu, thường bằng cách vay cổ phiếu để bán trước, rồi mua lại sau ở giá thấp hơn để trả, nhằm hưởng lợi khi giá giảm.

Điểm chính

Bán khống lãi khi giá giảm và lỗ khi giá tăng. Lỗ tối đa về lý thuyết không có giới hạn vì giá có thể tăng mãi.
Người bán khống phải trả phí vay cổ phiếu, nên cần giá giảm đủ nhiều để bù chi phí.
Tại Việt Nam, trên thị trường cơ sở, nhà đầu tư cá nhân chỉ được đặt lệnh bán cổ phiếu đã có sẵn trên tài khoản, trừ vài ngoại lệ.

Bán khống là gì và hoạt động ra sao

Ở các thị trường cho phép, quy trình có ba bước. Nhà đầu tư vay cổ phiếu từ một bên cho vay và đặt tài sản bảo đảm. Họ bán số cổ phiếu vay đó ngay ở giá hiện tại. Sau một thời gian, họ mua lại cổ phiếu ở giá thị trường lúc đó rồi hoàn trả bên cho vay.

Minh họa Bán khống: cảnh văn phòng phân tích tài chính

Nếu giá mua lại thấp hơn giá bán, phần chênh lệch là lãi. Nếu giá mua lại cao hơn, phần chênh lệch là lỗ. Người bán khống đang đặt cược giá giảm, ngược với người mua thông thường.

Công thức lãi lỗ khi bán khống

\text{Lãi lỗ} = \left(P_{\text{bán}} - P_{\text{mua lại}}\right) \times N - \text{Phí vay}

Trong đó P bán là giá bán lúc vay, P mua lại là giá mua để hoàn trả, N là số cổ phiếu, phí vay là chi phí vay cổ phiếu cộng chi phí giao dịch. Lãi tối đa là toàn bộ giá trị bán khi giá về 0. Lỗ tối đa không có trần.

Ví dụ bán khống GMD và HPG

Đây là phép tính minh hoạ cơ chế bằng giá thật, không phải khuyến nghị và không phải việc nhà đầu tư cá nhân thực hiện được trên thị trường cơ sở Việt Nam. Hai cổ phiếu được tính từ giá đóng cửa 23/10/2025 đến giá đóng cửa 27/10/2026, lô 10.000 cổ phiếu mỗi mã. Phí vay giả định 8% mỗi năm trên giá trị bán trong một năm, đây là GIẢ ĐỊNH.

Chỉ tiêu	HPG	GMD
Giá bán 23/10/2025	23.660 đồng	43.600 đồng
Giá mua lại 27/10/2026	21.000 đồng	53.500 đồng
Giá trị bán	236,6 triệu đồng	436,0 triệu đồng
Chênh lệch giá × 10.000 cổ phiếu	+26,6 triệu đồng	-99,0 triệu đồng
Phí vay giả định 8%	18,9 triệu đồng	34,9 triệu đồng
Lãi lỗ ròng	+7,7 triệu đồng	-133,9 triệu đồng

Với HPG, giá giảm 11,2% cho lãi gộp 26,6 triệu đồng. Sau phí vay giả định, lãi ròng chỉ còn 7,7 triệu đồng, bằng 3,2% giá trị bán. Phí vay ăn hơn 70% mức lãi gộp.

Với GMD, giá tăng 22,7% khiến lỗ gộp 99,0 triệu đồng. Cộng phí vay, lỗ ròng là 133,9 triệu đồng, bằng 30,7% giá trị bán. Người mua cổ phiếu GMD cùng kỳ lãi 22,7%.

Rủi ro không đối xứng

Mua cổ phiếu chỉ lỗ tối đa bằng số vốn bỏ ra, vì giá không xuống dưới 0. Bán khống thì khác. Giá có thể tăng gấp đôi, gấp ba, nên lỗ có thể vượt toàn bộ giá trị đã bán. Nếu GMD tăng gấp đôi từ 43.600 lên 87.200 đồng, lỗ gộp bằng 100% giá trị bán.

Ngoài ra, bên cho vay có thể thu hồi cổ phiếu, buộc người bán khống phải mua lại đúng lúc giá tăng. Khi nhiều người cùng bị ép mua lại, giá có thể bị đẩy lên thêm.

Bán khống ở Việt Nam là gì

Theo Thông tư 120/2020/TT-BTC, bán khống có bảo đảm là việc bán chứng khoán đã vay trên hệ thống vay và cho vay chứng khoán của VSDC, sau đó phải mua lại để hoàn trả. Thông tư dựng khung gồm hợp đồng vay, tài khoản bán khống riêng và danh sách mã do Sở công bố.

Tuy nhiên, việc triển khai do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quyết định theo tình hình thị trường. Quy định hiện hành chỉ cho phép đặt lệnh bán chứng khoán đã có sẵn trên tài khoản lưu ký, trừ vài ngoại lệ. Trang dịch vụ vay và cho vay chứng khoán của VSDC cũng không nêu mục đích cho nhà đầu tư vay để bán khống. Quy định nêu ở đây được rà đến đầu tháng 10/2026, cần kiểm tra văn bản mới nhất.

Muốn hưởng lợi khi chỉ số giảm, nhà đầu tư dùng hợp đồng tương lai chỉ số. Đây là sản phẩm có đòn bẩy và ký quỹ riêng, không giống bán khống cổ phiếu.

Giới hạn của ví dụ

Thứ nhất, ví dụ chỉ dùng hai mốc đầu và cuối. Trong thực tế, giá lên xuống giữa kỳ có thể buộc đóng vị thế sớm.

Thứ hai, phí vay 8% là giả định, mức thật phụ thuộc thị trường và bên cho vay.

Thứ ba, ví dụ bỏ qua cổ tức. Người bán khống phải bù cổ tức cho bên cho vay nếu cổ phiếu chia cổ tức trong kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Bán khống có phải là bán cổ phiếu chưa về tài khoản không?

Không. Cổ phiếu mua chưa về tài khoản đã được mua. Bán khống là bán cổ phiếu mình không sở hữu và phải đi vay.

Bán khống khác bán trong ngày ở đâu?

Bán trong ngày là bán cổ phiếu vừa mua, vẫn là cổ phiếu mình đã mua. Bán khống là bán cổ phiếu vay.

Hợp đồng tương lai có thay bán khống không?

Chúng cho phép hưởng lợi khi chỉ số giảm, nhưng là sản phẩm khác, có ký quỹ và đòn bẩy riêng.

Học sâu: Bán khống cổ phiếu ở Việt Nam

Bài liên quan

Công cụ tương lai chỉ số xem VN30F là gì. Cách thanh toán và sở hữu cổ phiếu nằm ở thanh toán T+2. Hướng phòng thủ khi thị trường giảm có trong chiến lược đầu tư phòng thủ. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Bán khống là gì