Vỡ nợ (default) là gì

Vỡ nợ là gì? Đó là tình trạng người vay không trả được gốc hoặc lãi đúng hạn, hoặc vi phạm điều khoản đã cam kết trong hợp đồng vay hay trái phiếu. Tiếng Anh là default. Người vay có thể là cá nhân, doanh nghiệp hoặc cả một quốc gia.

Vỡ nợ nghĩa là gì

Một khoản vay là lời hứa trả gốc và lãi theo lịch. Khi lời hứa này bị phá, người cho vay ghi nhận sự kiện vỡ nợ theo các điều kiện nêu trong hợp đồng. Nguyên nhân thường gặp là dòng tiền không đủ, bị siết tín dụng, hoặc hoạt động kinh doanh xấu đi.

Hợp đồng vay thường có điều khoản cross-default, nghĩa là vỡ nợ ở khoản vay này có thể kích hoạt coi là vỡ nợ ở khoản vay khác. Vì thế một khoản chậm trả nhỏ đôi khi kéo theo phản ứng dây chuyền với nhiều chủ nợ.

Các loại vỡ nợ

Có ba cách phân loại hay gặp:

• Vỡ nợ thanh toán: không trả gốc hoặc lãi đúng hạn.
• Vỡ nợ kỹ thuật: vi phạm một điều khoản khác như chỉ tiêu tài chính, dù chưa lỡ hẹn trả tiền.
• Vỡ nợ quốc gia (sovereign default): chính phủ không trả được nợ công, xem bài nợ công.

Điểm cần phân biệt: vỡ nợ là sự kiện về nghĩa vụ trả nợ, còn phá sản là kết quả pháp lý do Tòa án tuyên bố. Một doanh nghiệp vỡ nợ có thể được gia hạn, tái cơ cấu và hoạt động tiếp mà không phá sản.

Ví dụ vỡ nợ giả định

Số liệu dưới đây là giả định minh hoạ, không phải doanh nghiệp thật. Công ty Y phát hành trái phiếu mệnh giá 100 tỷ đồng, lãi 10% mỗi năm, trả lãi hằng năm. Đến kỳ trả lãi, công ty không đủ tiền.

Nếu sau thương lượng, chủ nợ chỉ thu hồi 40% gốc, thì tổn thất là 60 tỷ đồng trên khoản 100 tỷ, chưa kể lãi bị mất. Tỷ lệ thu hồi phụ thuộc vào tài sản đảm bảo, thứ bậc ưu tiên của khoản nợ và giá trị tài sản còn lại, xem bài tài sản đảm bảo.

Hệ quả của vỡ nợ

Với chủ nợ, hệ quả là mất một phần gốc và lãi, hoặc phải chờ nhiều năm để xử lý. Với người vay, vỡ nợ làm tăng chi phí vay lần sau, hạ xếp hạng tín nhiệm và có thể kích hoạt các bên khác đòi nợ sớm. Với thị trường, vỡ nợ của một tổ chức lớn có thể gây lây lan và làm giảm niềm tin vào cả nhóm tài sản cùng loại.

Cách xử lý thường gặp gồm gia hạn kỳ hạn, giảm lãi, giảm gốc, đổi nợ thành cổ phần hoặc bán tài sản để trả. Nếu không thương lượng được, chủ nợ có thể đi tới thủ tục phá sản.

Vỡ nợ và nhà đầu tư Việt Nam

Với nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, rủi ro vỡ nợ là rủi ro trung tâm, đã phân tích ở bài rủi ro vỡ nợ trái phiếu và bài rủi ro tín dụng. Với nhà đầu tư cổ phiếu, vỡ nợ của doanh nghiệp thường làm giá cổ phiếu giảm mạnh, vì cổ đông đứng sau chủ nợ trong thứ tự thanh toán.

Trước khi mua, hãy xem đòn bẩy tài chính, khả năng trả lãi từ dòng tiền hoạt động và lịch đáo hạn nợ trong 12 tháng tới. Doanh nghiệp có nhiều nợ ngắn hạn mà dòng tiền yếu là tình huống cần thận trọng.

Giới hạn của khái niệm

Thứ nhất, định nghĩa chính xác của "vỡ nợ" thay đổi theo từng hợp đồng và từng tổ chức xếp hạng. Thứ hai, tỷ lệ thu hồi trong ví dụ chỉ là giả định, thực tế biến động rất rộng. Thứ ba, bài không đánh giá doanh nghiệp cụ thể nào. Nội dung chỉ để học khái niệm, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Bài rủi ro vỡ nợ trái phiếu phân tích vỡ nợ ở thị trường trái phiếu. Bài phá sản giải thích kết quả pháp lý. Bài rủi ro tín dụng cho thấy cách đo khả năng trả nợ.