Trữ lượng mỏ và thời gian còn khai thác: tài liệu cổ đông nói gì

Trữ lượng mỏ là phần khoáng sản được đánh giá đủ chắc chắn để khai thác có lãi tại một mỏ. Với doanh nghiệp khai khoáng, đó là tài sản lớn nhất nhưng không nằm trên bảng cân đối. Số năm còn khai thác phụ thuộc vào hai con số: trữ lượng còn lại và thời hạn giấy phép.

Bài này đọc tài liệu do chính doanh nghiệp công bố cho kỳ đại hội cổ đông 2026 và báo cáo thường niên 2025, số liệu đến 04/11/2026. Ba câu hỏi được trả lời: mã nào nêu số trữ lượng, mã nào không nêu, và với từng loại thì đọc thế nào cho đúng.

Kết quả chung: trong nhóm than, chỉ THT nêu đủ trữ lượng còn lại, mức sâu và số giấy phép. Phần lớn các mã còn lại nêu thời hạn giấy phép hoặc độ sâu cấp phép nhưng không nêu trữ lượng. Việc tài liệu họp không nêu là thông tin có giá trị cho người đọc, không phải lỗ hổng cần che.

Trữ lượng mỏ và tuổi thọ

Công thức đơn giản: số năm còn khai thác bằng trữ lượng còn lại chia sản lượng khai thác mỗi năm. Doanh nghiệp còn 10 triệu tấn và khai thác 1 triệu tấn mỗi năm thì còn khoảng 10 năm, nếu giấy phép cho phép. Đây chỉ là ví dụ tính, không phải số của doanh nghiệp nào.

Có hai điểm cần phân biệt. Tài nguyên là lượng khoáng sản có trong tự nhiên, độ tin cậy còn thấp. Trữ lượng là phần đã được đánh giá đủ chắc chắn để khai thác. Thêm nữa, phải xem con số tính đến ngày nào và theo đơn vị nào: tấn địa chất khác tấn nguyên khai, mét khối nguyên khối khác mét khối nở rời.

Vòng đời một mỏ gồm các bước: thăm dò, phê duyệt trữ lượng, cấp giấy phép, khai thác và hoàn nguyên. Tuổi thọ thật là con số nhỏ hơn trong hai số: số năm theo trữ lượng và số năm còn lại của giấy phép.

Mã nêu số trữ lượng

Nguồn: báo cáo thường niên 2025 và tài liệu họp đại hội cổ đông 2026 của từng doanh nghiệp, ngày công bố ghi ở phần nguồn.

Hai phép tính minh hoạ, đều là bài tự tính, không phải số công bố. Với THT, lấy 13.335.556 tấn địa chất còn lại chia 2.226.185 tấn địa chất đã khai thác năm 2025 cho khoảng 6 năm, nếu giữ sản lượng và giấy phép còn hiệu lực. Với CST không nên chia 53,3 triệu tấn cho công suất 4,5 triệu tấn, vì mốc ngày của con số chưa rõ, và kế hoạch 2026 của công ty chỉ có 1,8 triệu tấn than nguyên khai so với 3,323 triệu tấn năm 2025.

MSR: hai lớp trữ lượng

Tài liệu của MSR cho thấy mỏ Núi Pháo có nhiều lớp "thêm quặng" khác bản chất, và đây là chỗ bài chung chung hay lẫn.

Lớp thứ nhất là phần đã có giấy phép. Quyết định 639/QĐ-BNNMT ngày 13/02/2026 mở rộng moong từ 90 ha lên 151,8 ha và cho khai thác thêm 14,6 triệu tấn quặng trong 5,5 năm kể từ ngày ký, tức khoảng đến giữa 2031, theo hình thức kết hợp lộ thiên phía Tây và hầm lò phía Đông. Chia ra, khoảng 2,7 triệu tấn mỗi năm (bài tự tính). Công suất chế biến tối đa trong giấy phép là 3,5 triệu tấn mỗi năm; quặng nghiền chín tháng 2026 là 1.796 nghìn tấn, quy ra năm khoảng 2,4 triệu tấn.

Lớp thứ hai là tiềm năng. Theo thông cáo ngày 22/06/2026, Núi Pháo Mở Rộng (42,9 ha) có khoảng 55,19 triệu tấn và Núi Chiêm (khoảng 1.000 ha) khoảng 60 triệu tấn, cộng khoảng 115 triệu tấn theo Quy hoạch khoáng sản quốc gia, chưa thăm dò. Ngày 20/05/2026 Núi Pháo Mở Rộng được khoanh định là khu không đấu giá, đề án thăm dò đang thẩm định; ngày 10/06/2026 Bộ Nông nghiệp và Môi trường chọn công ty khai thác mỏ Núi Pháo (NPMC) là đơn vị duy nhất đủ điều kiện xem xét cấp phép thăm dò Núi Chiêm. Công ty tự ghi kết quả phụ thuộc thăm dò và phê duyệt, và ước 115 triệu tấn đủ cho thêm 20 đến 30 năm.

Hai con số khác dễ gây nhầm. Báo cáo thường niên 2025 nêu tổng trữ lượng mỏ khoảng 83 triệu tấn quặng, trong đó 28 triệu tấn dự định khai thác hầm lò; dòng thời gian của báo cáo không ghi rõ năm của con số này. Một số tài liệu họp diễn đạt 28 triệu tấn như đã được cấp phép, trong khi văn bản pháp lý trích trong báo cáo thường niên chỉ cho thêm 14,6 triệu tấn. Với 28 triệu tấn, báo cáo đánh giá tác động môi trường dự án hầm lò đã được duyệt tháng 11/2025 và báo cáo nghiên cứu khả thi được thẩm định cùng tháng; bài gọi đây là quy mô dự án, không phải trữ lượng đã cấp.

Cách đọc đúng: chỉ lớp 14,6 triệu tấn (có giấy phép, có thời hạn) mới nên đưa vào tính tuổi thọ. Lớp 115 triệu tấn là quyền chọn chưa có giấy phép. Tài liệu MSR không nêu mã phân loại trữ lượng (JORC hay tiêu chuẩn Việt Nam), hàm lượng WO₃ của quặng nguyên khai, và trữ lượng còn lại tại 31/12/2025.

Mã chỉ có giấy phép, không có số

Nguồn: báo cáo thường niên 2025 và tài liệu họp đại hội cổ đông 2026 của từng doanh nghiệp.

Đọc theo từng loại mã

Mã có số, mốc ngày và giấy phép (THT): tính hai nhánh, số năm theo trữ lượng và số năm đến hạn giấy phép, lấy số nhỏ hơn. Với THT, tài liệu không nêu ngày hết hạn giấy phép, nên nhánh thứ hai chưa tính được.

Mã có số nhưng mốc ngày hoặc đơn vị chưa rõ (CST, NBC, KSB, NNC, GLC): coi là con số tham khảo về quy mô, không chia cho sản lượng. NBC là ví dụ rõ nhất, vì số 32 triệu tấn là thiết kế lộ thiên năm 1983 trong khi mỏ nay khai thác hầm lò. GLC dùng số của giấy phép năm 2016, chưa trừ phần đã khai thác.

Mã hai lớp (MSR): chỉ tính lớp có giấy phép. Lớp tiềm năng chưa thăm dò chưa có giấy phép khai thác.

Mã chỉ có giấy phép và độ sâu (HLC, MDC, TVD, TD6): thời hạn giấy phép và chiều sâu cấp phép là chỉ báo duy nhất. HLC là mã có mốc giấy phép rõ ràng nhất: đến 28/11/2038, xuống -570 m.

Mã không áp dụng trữ lượng: CLM kinh doanh xuất nhập khẩu và pha trộn than, không có mỏ. PAT là nhà máy luyện phốt pho vàng ở Tằng Loỏng (Lào Cai), nhập apatit từ Ai Cập và đang tìm đối tác khác, công ty không có mỏ apatit.

Giấy phép hết trước khi quặng cạn

Nhiều trường hợp trong tài liệu cho thấy giấy phép, không phải quặng, mới là điểm nghẽn. KSB nói Phước Vĩnh có trữ lượng 10,6 triệu m³ nhưng giấy phép chỉ đến 21/06/2027, công ty xin thăm dò mở rộng và khai thác xuống -70 m và tự nhận "trữ lượng không còn nhiều". MIC dừng khai thác từ 28/07/2025 vì chậm gia hạn chủ trương đầu tư, kế hoạch 2026 chỉ còn doanh thu 176,52 tỷ và lợi nhuận trước thuế 0,365 tỷ.

HMR có giấy phép hết hạn 23/10/2025 và chưa gia hạn; kiểm toán nêu thành vấn đề nhấn mạnh, và giá trị sản lượng 2025 phần lớn (71%) là xây lắp chứ không phải đá. BMC dừng mỏ vì giấy phép hết hạn, phải mua nguyên liệu ngoài. KCB là trường hợp khác: mỏ thiếc Tĩnh Túc đã cạn quặng gốc, công ty tận thu thiếc trong bãi thải với hàm lượng đầu vào 0,0132% Sn (khoảng 132 g thiếc mỗi tấn đất quặng). Giấy phép tận thu bãi thải Thap Luc Phan hết 24/12/2025 chưa gia hạn, bãi thải Khu Tây hết 09/12/2026.

GLC là trường hợp cực đoan: giấy phép hết hạn 26/04/2019, doanh nghiệp không khai thác, lỗ sau thuế 3,578 tỷ năm 2025 và kế hoạch 2026 không có chỉ tiêu doanh thu nào, chỉ là hoàn thiện thủ tục xin cấp phép.

Mỏ xuống sâu, chi phí bóc tăng

Trữ lượng còn lại thường nằm sâu hơn, nên chi phí tăng theo. THT có hệ số bóc đất 20,0 và 17,6 m³ mỗi tấn, và TKV chỉ đạo tăng thêm 2,4 m³ mỗi tấn so với kế hoạch năm, làm dòng tiền khó. CST bóc 49,8 triệu m³ đất đá năm 2025, tức khoảng 15 m³ mỗi tấn nguyên khai (tự tính). TD6 có hệ số bóc 13,46 m³ mỗi tấn năm 2025. KSV kế hoạch 2026 bóc 20,5 triệu m³ đất đá cho 2,05 triệu tấn quặng đồng hàm lượng 1,059%, khoảng 10 m³ mỗi tấn quặng (tự tính).

Với các mỏ hầm lò, độ sâu kéo theo rủi ro khác: MDC xuống dưới -250 m gặp áp lực mỏ, khí, nhiệt và nước; NBC có khai trường dưới bãi thải lộ thiên cũ và lò chợ xuất lộ nước khoảng 60 m³ mỗi giờ; HLC có lò chợ xuất lộ nước 150 m³ mỗi giờ từ 07/11/2024 phải dừng.

Điều tài liệu họp không nêu

Qua các tài liệu đã đọc, những mục sau không được nêu, và người đọc nên coi là khoảng trống thông tin thay vì tự lấp bằng nguồn khác:

• Trữ lượng của HLC, TVD, MDC, TD6, MVB, KSV, TMG, BKC, BMC, HMR, MIC (con số).
• Ngày hết hạn giấy phép của THT, TVD, TD6, TMG, BKC, BMC, MDC (thời hạn mới).
• Mốc ngày của trữ lượng CST và trữ lượng còn lại của NNC, MSR tại cuối 2025.
• Mã phân loại trữ lượng của MSR (JORC hay tiêu chuẩn Việt Nam), KSB và AMC.

Với HGM cần lưu ý thêm: không tìm được báo cáo thường niên 2025 và tài liệu họp đại hội ngày 15/04/2026 ở dạng tệp, nên số liệu lấy từ thông tin đăng trên website công ty. Ba con số trữ lượng của HGM (537 nghìn tấn tài nguyên năm 2022, 281.047 tấn trong thiết kế mỏ 2026, và diện tích 35,2 ha so với 96,9 ha) có định nghĩa khác nhau, không nên gộp thành một số.

Cấu trúc báo cáo ở bài học về cấu trúc báo cáo tài chính, tên khoản mục ở 162 thuật ngữ báo cáo tài chính.

Tổng quan nhóm và danh sách mã theo vốn hóa: Cổ phiếu khoáng sản, kèm Cổ phiếu vonfram, đồng, vàng và các khoáng sản khác. Về giá bán và giả định giá của từng mã, xem bài giá kim loại thế giới.

Câu hỏi thường gặp