Repo và reverse repo là gì: cơ chế và rủi ro

Repo và reverse repo là gì? Repo (repurchase agreement, hợp đồng mua lại) là giao dịch bán giấy tờ có giá, thường là trái phiếu, kèm cam kết mua lại sau một thời gian với giá đã định trước. Reverse repo là chính giao dịch đó nhìn từ phía người mua. Về bản chất, đây là khoản vay ngắn hạn có tài sản bảo đảm.

Điểm chính

Repo là vay tiền bằng cách bán giấy tờ có giá rồi mua lại. Reverse repo là cho vay bằng cách mua giấy tờ có giá rồi bán lại.
Chênh lệch giữa giá bán và giá mua lại chính là lãi của khoản vay. Tài sản bảo đảm giúp lãi suất repo thường thấp hơn vay tín chấp cùng kỳ hạn.
Ngân hàng trung ương dùng repo để bơm hoặc hút thanh khoản ngắn hạn, nên tin về repo thường đi cùng tin lãi suất liên ngân hàng.

Cơ chế của repo

Bên cần tiền bán giấy tờ có giá cho bên có tiền và cam kết mua lại vào ngày đáo hạn. Giá mua lại cao hơn giá bán một khoản bằng lãi. Kỳ hạn thường rất ngắn, từ qua đêm đến vài tuần.

Minh họa Repo và reverse repo: cảnh chi nhánh ngân hàng

Cùng một hợp đồng có hai tên gọi. Bên bán là bên làm repo, bên mua là bên làm reverse repo. Lãi của khoản vay tính như sau:

\text{Lãi repo} = \text{Số tiền vay} \times r \times \dfrac{t}{365}

Trong đó r là lãi suất một năm, t là số ngày vay. Ví dụ giả định minh hoạ: ngân hàng bán trái phiếu chính phủ lấy 100 tỷ đồng, lãi suất 4% một năm, kỳ hạn 7 ngày. Lãi là 100 tỷ × 4% × 7/365, tức 76,7 triệu đồng. Sau 7 ngày ngân hàng trả 100,0767 tỷ đồng để mua lại trái phiếu.

Repo của ngân hàng trung ương

Ngân hàng trung ương dùng repo làm công cụ thị trường mở. Khi mua giấy tờ có giá kèm hẹn bán lại, họ đưa tiền vào hệ thống. Khi bán kèm hẹn mua lại, họ hút tiền về. Tên gọi repo hay reverse repo phụ thuộc vào việc nhìn từ phía nào, nên cần đọc kỹ ai là bên mua trong bản tin.

Ở Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước thực hiện nghiệp vụ này dưới dạng mua hoặc bán có kỳ hạn giấy tờ có giá. Cách gọi chi tiết xem thông báo hiện hành của Ngân hàng Nhà nước.

Dữ liệu đến 26/10/2026 cho thấy thanh khoản hệ thống biến động mạnh. Lãi suất liên ngân hàng qua đêm dao động từ 0,75% đến 6,01% trong các bản công bố từ 21/07 đến 19/10/2026, chênh 5,26 điểm %. Khi lãi suất qua đêm vọt lên, ngân hàng thiếu tiền thường tìm đến repo để bù vốn.

Haircut và rủi ro

Bên cho vay không nhận 100% giá trị tài sản. Họ trừ một phần gọi là haircut để phòng giá tài sản giảm. Giả định haircut 5% với trái phiếu trị giá 100 tỷ đồng, bên bán chỉ nhận 95 tỷ đồng.

Rủi ro chính gồm hai loại. Giá giấy tờ có giá giảm quá mức khiến bên cho vay phải đòi bổ sung tài sản. Bên bán không mua lại được thì bên mua giữ tài sản và phải bán đi, có thể lỗ nếu giá đã xuống. Vì vậy repo thường chỉ dùng tài sản chất lượng cao như trái phiếu chính phủ.

Repo và nhà đầu tư cổ phiếu

Repo không phải vay ký quỹ (margin) của công ty chứng khoán, dù cùng dùng tài sản làm bảo đảm. Repo diễn ra giữa các tổ chức và dựa trên giấy tờ có giá.

Nhà đầu tư cổ phiếu nên quan tâm vì repo phản ánh chi phí vốn của ngân hàng. Chi phí vốn tăng làm biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng chịu áp lực. Thanh khoản hệ thống căng cũng có thể kéo lãi suất huy động và cho vay đi lên.

Câu hỏi thường gặp

Repo và reverse repo khác nhau thế nào?

Đó là hai mặt của một giao dịch. Bên bán rồi mua lại làm repo, bên mua rồi bán lại làm reverse repo.

Repo có phải khoản vay không?

Về kinh tế là có, vì bên bán nhận tiền và trả cả gốc lẫn lãi. Điểm khác là có giấy tờ có giá làm tài sản bảo đảm.

Vì sao ngân hàng trung ương dùng repo?

Repo có kỳ hạn ngắn và tự đáo hạn, nên điều chỉnh thanh khoản nhanh mà không làm đổi cơ cấu tài sản lâu dài.

Haircut là gì?

Đó là phần chiết khấu trừ vào giá trị tài sản bảo đảm, để bên cho vay có đệm an toàn khi giá tài sản giảm.

Bài liên quan

Vai trò của lãi suất điều hành xem ở bài lãi suất điều hành. Tác động của chi phí vốn lên ngân hàng nằm ở bài NIM và tỷ lệ dự trữ bắt buộc. Một công cụ khác của ngân hàng trung ương là nới lỏng định lượng QE. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ, không phải khuyến nghị đầu tư.

Repo và reverse repo là gì