Dự phòng phải thu khó đòi là gì

Dự phòng phải thu khó đòi là gì? Đó là khoản doanh nghiệp trích trước vào chi phí cho phần nợ phải thu có thể không thu hồi được. Khoản này hiện trên bảng cân đối như số trừ khỏi phải thu. Nó làm lợi nhuận kỳ trích lập giảm đi.

Dự phòng phải thu khó đòi là gì

Khi bán chịu, doanh nghiệp ghi doanh thu ngay, còn tiền về sau. Có khách hàng trả chậm, có khách hàng không trả được. Nếu chờ đến khi chắc chắn mất mới ghi nhận, lợi nhuận các kỳ trước bị thổi phồng.

Dự phòng giải quyết điều đó bằng cách ghi nhận khoản lỗ dự kiến sớm hơn. Mỗi kỳ, doanh nghiệp rà lại các khoản phải thu và ước tính phần có thể mất. Số này được so với dự phòng đã có. Phần thiếu được trích thêm vào chi phí quản lý doanh nghiệp. Phần thừa được hoàn nhập, làm lợi nhuận tăng.

Số dự phòng không phải tiền mặt đã chi. Nó là khoản chi phí kế toán. Tiền chỉ mất thật khi khoản nợ được xóa sổ.

Công thức dự phòng phải thu khó đòi

Cách trích lập thường dựa trên thời gian quá hạn. Mỗi nhóm tuổi nợ có một tỷ lệ dự phòng riêng:

Trong đó: i là nhóm tuổi nợ quá hạn. Tỷ lệ tăng dần theo thời gian quá hạn, đến 100% với nợ quá hạn dài. Khoản nợ chưa quá hạn nhưng có bằng chứng khó thu hồi cũng có thể được trích theo ước tính.

Để theo dõi chất lượng, người đọc dùng tỷ lệ bao phủ:

Ví dụ giả định dưới đây dùng các tỷ lệ 30%, 50%, 70% và 100% theo nhóm quá hạn. Đây là mức hay gặp để minh hoạ, cần đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành. Doanh nghiệp A có 1.000 triệu đồng phải thu.

Dự phòng 136 triệu đồng bằng 13,6% tổng phải thu. Chi phí này làm lợi nhuận trước thuế giảm 136 triệu đồng ngay kỳ trích lập.

Ví dụ dự phòng phải thu khó đòi

Cổ phiếu PLX là doanh nghiệp xăng dầu, bán chịu cho khách hàng lớn nên phải thu rất cao. Số liệu hợp nhất, đơn vị tỷ đồng.

Từ cuối năm 2024 đến 30/06/2026, phải thu khách hàng tăng 61,2%, còn dự phòng tăng 79,5%. Dự phòng tăng nhanh hơn phải thu. Tỷ lệ cao nhất là 8,3% vào cuối năm 2025.

Riêng năm 2025, số dư dự phòng tăng 498,5 tỷ đồng. Con số đó bằng 18,6% lợi nhuận cổ đông công ty mẹ năm 2025 là 2.675,3 tỷ đồng. Phép so này chỉ để thấy quy mô. Số dư tăng ròng khác với chi phí trích lập trong kỳ vì còn có khoản xóa nợ và hoàn nhập.

Nửa đầu năm 2026, phải thu tăng 24,9% còn dự phòng tăng 10,9%, nên tỷ lệ giảm từ 8,3% xuống 7,3%. Phải thu tăng mạnh nhưng chưa chắc xấu đi. Từ 30/06/2025 đến 30/06/2026, phải thu khách hàng tăng 24,6%, từ 15.820,8 lên 19.716,0 tỷ đồng. Doanh thu quý II tăng 77,7%, từ 76.539,0 lên 136.046,3 tỷ đồng.

Cách đọc tỷ lệ dự phòng

Tỷ lệ dự phòng cao cho thấy doanh nghiệp đã thận trọng hoặc chất lượng nợ yếu. Cần xem thêm thời gian quá hạn trong thuyết minh để biết đó là loại nào.

Tỷ lệ thấp không đồng nghĩa với an toàn. Khách hàng lớn, trả đúng hạn, ít rủi ro thì tỷ lệ thấp là bình thường. Khách hàng nhỏ lẻ, ngành nhiều rủi ro thì tỷ lệ phải cao hơn.

Hãy theo dõi cả hai chiều. Nếu phải thu tăng nhanh hơn doanh thu, doanh nghiệp đang bán chịu nhiều hơn. Nếu dự phòng giảm do hoàn nhập, lợi nhuận kỳ đó được hỗ trợ bởi khoản không lặp lại.

Giới hạn cần nhớ

Thứ nhất, dự phòng là ước tính. Hai doanh nghiệp cùng nhóm nợ có thể trích khác nhau.

Thứ hai, tỷ lệ trên phải thu khách hàng bỏ qua phải thu khác, như tạm ứng, cho vay và trả trước người bán.

Thứ ba, doanh nghiệp xóa nợ có thể làm số dư dự phòng giảm dù chất lượng nợ không tốt lên.

Thứ tư, mức tỷ lệ trích lập theo quy định có thể thay đổi. Bài chỉ nêu tỷ lệ giả định, người đọc cần đối chiếu văn bản hiện hành.

Thứ năm, ngân hàng và công ty bảo hiểm có cơ chế dự phòng riêng, khác khoản mục này.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem thêm vòng quay khoản phải thu, bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.