Chu kỳ hàng hoá cơ bản: giá lên thì cả ngành lãi, giá xuống thì cùng lỗ

Chu kỳ hàng hoá cơ bản: giá lên thì cả ngành lãi, giá xuống thì cùng lỗ

Chu kỳ ngành hoá chất là nhịp lên xuống chung của giá hàng hoá cơ bản, kéo biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp đi cùng hướng trong cùng một năm. Khi giá lên, cả nhóm cùng lãi lớn. Khi giá xuống, cả nhóm cùng mỏng đi.

Bài này đặt biên gộp và lợi nhuận bốn doanh nghiệp hoá chất từ năm 2019 đến 2025 cạnh giá than và đá phốt phát thế giới. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Chu kỳ ngành hoá chất

Hàng hoá cơ bản có một đặc điểm: nhiều nhà sản xuất làm ra sản phẩm gần như giống nhau, nên giá do thị trường quyết định. Khi cầu mạnh hoặc nguồn cung thiếu, giá nhảy lên và mọi nhà sản xuất cùng hưởng. Giá cao kéo thêm công suất mới, rồi giá rơi xuống và mọi nhà sản xuất cùng chịu.

Bảng dưới cho biên lợi nhuận gộp theo năm của bốn doanh nghiệp. Hai cột cuối là giá than Úc và đá phốt phát bình quân năm, từ bảng giá hàng hoá của Ngân hàng Thế giới.

Nguồn: BCTC hợp nhất DGC, CSV, HVT, PLC · Ngân hàng Thế giới · HODL.VN

Ba trong bốn mã cùng đạt đỉnh biên năm 2022. Đức Giang có 46,7%, Hoá chất Cơ bản Miền Nam 31,4%, Hoá chất Việt Trì 26,6%. Cùng năm đó giá than Úc lên 344,9 USD một tấn, gấp hơn hai lần năm 2021.

Hoá dầu Petrolimex đi khác. Biên của doanh nghiệp này nằm quanh 12 đến 17% và không đạt đỉnh năm 2022. Mô hình kinh doanh của họ là phân phối sản phẩm hoá dầu với biên mỏng, nên ít bị chu kỳ hàng hoá cơ bản chi phối.

Lợi nhuận phóng đại chu kỳ của biên

Biên đi lên vài chục điểm thì lợi nhuận đi lên nhiều lần. Đức Giang có lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ 567 tỷ đồng năm 2019 và 5.565 tỷ đồng năm 2022, gấp gần 10 lần. Doanh thu cùng kỳ tăng chưa tới 3 lần, từ 5.091 lên 14.444 tỷ.

Chiều ngược lại cũng mạnh. Năm 2023 lợi nhuận của Đức Giang còn 3.110 tỷ đồng, giảm 44%. Hoá chất Việt Trì từ 177 xuống 68 tỷ đồng, giảm 62%. Hoá chất Cơ bản Miền Nam từ 354 xuống 209 tỷ đồng, giảm 41%.

Sau cú giảm 2023, biên của cả nhóm không về mức trước chu kỳ. Biên Đức Giang năm 2025 là 31,3%, vẫn cao hơn 19,8% của năm 2019. Điều này nghĩa là một phần mức biên cao được giữ lại, chứ không bị chu kỳ lấy đi hết.

Mức lợi nhuận đỉnh cũng đặt ra một chú ý khi định giá. Tới 02/10/2026, Đức Giang đóng cửa ở 35.500 đồng, hệ số giá trên lợi nhuận bốn quý khoảng 6,3 lần. Hệ số thấp ở doanh nghiệp chu kỳ thường đi cùng nghi ngờ rằng lợi nhuận hiện tại khó giữ, và bài này không kết luận bên nào đúng.

Giá nguyên liệu lệch biên

Giá than và giá đá phốt phát cho thấy chu kỳ ở mặt đầu vào, nhưng không khớp chính xác từng năm với biên.

Đá phốt phát đạt đỉnh năm 2023 với 323,8 USD một tấn, trong khi biên của Đức Giang đã giảm từ năm 2022. Năm 2024 và 2025 đá phốt phát đứng ở 152,5 USD, nhưng biên Đức Giang vẫn tiếp tục giảm xuống 35,0 rồi 31,3%.

Quan hệ giữa giá nguyên liệu quốc tế và biên trong nước vì vậy có độ lệch và có yếu tố khác xen vào. Đó có thể là giá sản phẩm đầu ra, chi phí điện, hay cơ cấu sản phẩm. Bảng giá hàng hoá thế giới không đo được những yếu tố này.

Kết luận thực tế: chu kỳ là có thật và chung cho cả nhóm, nhưng không nên giải thích biên một mã bằng một giá hàng hoá đơn lẻ.

Chu kỳ ngành hoá chất: ba câu hỏi

Câu hỏi thứ nhất: biên hiện tại đang ở đâu so với chuỗi bảy năm của chính doanh nghiệp? Biên ở sát đỉnh của chuỗi thường khó giữ, còn biên ở sát đáy thường có nhiều dư địa phục hồi hơn, dù không có gì bảo đảm.

Câu hỏi thứ hai: lợi nhuận tăng đến từ giá hay từ sản lượng? Lợi nhuận tăng nhờ giá hàng hoá lên nhanh hơn hẳn doanh thu cho thấy phần lớn đến từ biên.

Câu hỏi thứ ba: doanh nghiệp có tiền ròng để chịu năm xấu không? Doanh nghiệp có nhiều tiền ròng qua được đáy chu kỳ dễ hơn doanh nghiệp vay nhiều.

Bài không dự báo điểm đỉnh hay đáy kế tiếp. Chu kỳ hàng hoá đảo chiều vì nhiều lý do, và chuỗi bảy năm là quá ngắn để rút quy luật về độ dài.

Muốn hiểu thêm cách hàng hoá đi vào giá cổ phiếu, xem hàng hoá trên thị trường chứng khoán. Cách đọc từng khoản trong báo cáo có ở bài cấu trúc báo cáo tài chính. Cách đặt hệ số định giá vào chu kỳ có ở định giá chứng khoán là gì.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.