Tương quan giữa các cổ phiếu là gì

Tương quan là gì? Đó là thước đo mức độ hai cổ phiếu tăng giảm cùng chiều, thể hiện bằng hệ số từ -1 đến +1 tính từ lợi suất của hai mã trong cùng một khoảng thời gian.

Công thức tương quan là gì

Trong đó R là lợi suất ngày, Cov là hiệp phương sai của hai chuỗi lợi suất, σ là độ lệch chuẩn của từng mã. Chia cho tích hai độ lệch chuẩn để đưa kết quả về thang -1 đến +1, không còn phụ thuộc đơn vị.

Lợi suất ngày bằng giá đóng cửa hôm nay chia giá hôm qua trừ 1. Hai mã phải dùng cùng các phiên. Bình phương hệ số, ký hiệu R², cho biết phần biến động của mã này giải thích được bằng mã kia.

Ví dụ HPG và HSG

Cổ phiếu HPG và cổ phiếu HSG cùng ngành thép. Hai mã được tính trên 250 lợi suất ngày, từ phiên 24/10/2025 đến phiên 27/10/2026. Giá đóng cửa ngày 23/10/2025 là 23.660 đồng với HPG và 12.690 đồng với HSG. Ngày 27/10/2026 là 21.000 đồng và 11.100 đồng.

Hệ số 0,76 cho thấy hai mã đi cùng nhịp mạnh. R² 0,58 nghĩa là khoảng 58% biến động ngày của mã này đi kèm với biến động của mã kia. Đó là điều dễ hiểu: cùng giá thép, cùng chi phí nguyên liệu, cùng nhóm nhà đầu tư theo dõi.

Tương quan của ba cặp mã

Cùng 250 phiên, các cặp khác cho kết quả rất khác. Cặp HPG và VNM có hệ số 0,39. Cặp FPT và VNM chỉ 0,17.

Cặp đầu cùng ngành nên cao. Cặp sau thuộc hai ngành khác hẳn nên thấp. Điều này phù hợp với trực giác: doanh nghiệp chịu cùng yếu tố kinh doanh thì giá đi cùng nhau.

Đọc tương quan là gì

Quy ước hay dùng: trên 0,7 là mạnh, từ 0,3 đến 0,7 là vừa, dưới 0,3 là yếu. Đây là cách phân loại tiện, không phải quy luật.

Giá trị của tương quan nằm ở danh mục. Chia đều vốn cho HPG và HSG, biến động quy năm của danh mục là 24,9%, chỉ thấp hơn chút so với mức trung bình 26,5% của hai mã. Chia đều cho HPG và VNM, biến động xuống 22,3% so với trung bình 26,7%. Cặp có tương quan thấp giảm rủi ro nhiều hơn.

Muốn giảm rủi ro thì tìm cổ phiếu có tương quan thấp với phần còn lại của danh mục, không chỉ chọn thêm nhiều mã.

Giới hạn của tương quan

Thứ nhất, tương quan đổi theo thời gian. Cặp HPG và VNM có hệ số 0,39 trên 250 phiên, 0,31 trên 120 phiên và 0,35 trên 60 phiên. Mỗi kỳ là một con số khác.

Thứ hai, tương quan tăng khi thị trường giảm. Lấy 25 phiên VN-Index giảm mạnh nhất trong 250 phiên, tương quan HPG và VNM lên 0,63 thay vì 0,39. Đúng lúc cần đa dạng hoá nhất, hiệu quả lại yếu đi. Mẫu 25 phiên nhỏ, nên chỉ xem là gợi ý.

Thứ ba, tương quan không phải nhân quả. Hai mã cùng tăng không có nghĩa mã này kéo mã kia.

Thứ tư, hệ số chỉ đo quan hệ đường thẳng và rất nhạy với vài phiên biến động cực đoan.

Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

Cách dùng tương quan khi chọn mã nằm trong 12 mô hình định giá chứng khoán. Mô hình CAPM dùng beta, một dạng tương quan có trọng số, xem mô hình định giá CAPM. Chỉ báo đo biến động của thị trường có trong chỉ số VIX. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.