Điều kiện tham gia quỹ hưu trí tự nguyện: ai được tham gia và đóng góp bao nhiêu

Tham gia quỹ hưu trí tự nguyện không phải là chuyện cá nhân tự mở tài khoản như mua cổ phiếu. Theo Nghị định 85/2026/NĐ-CP, người lao động vào quỹ thông qua người sử dụng lao động. Mức đóng do hai bên thỏa thuận chứ Nhà nước không ấn định. Bài này trả lời hai câu hỏi: ai được tham gia, và đóng góp bao nhiêu.

Nghị định 85 có hiệu lực từ 10/05/2026 và thay Nghị định 88/2016/NĐ-CP. Quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện nay gọi là quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung. Văn bản tra ngày 04/10/2026 từ bản gốc trên cổng thông tin của Chính phủ.

Ai tham gia quỹ hưu trí tự nguyện

Điều 4 Nghị định 85 nêu hai nhóm đối tượng. Nhóm thứ nhất là người sử dụng lao động. Nhóm thứ hai là người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội.

Như vậy điều kiện tiên quyết là đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Người chưa tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì chưa thuộc đối tượng của Điều 4.

Điều 5 quy định phương thức tham gia. Việc tham gia là tự nguyện. Các doanh nghiệp quản lý quỹ triển khai thông qua người sử dụng lao động. Nghị định không mở một kênh riêng để cá nhân mới đăng ký trực tiếp.

Có một ngoại lệ cho người đã tham gia từ trước. Cá nhân đang tham gia trực tiếp quỹ theo Nghị định 88 được tiếp tục tham gia. Họ cũng có thể nhận chi trả toàn bộ tài khoản. Căn cứ là khoản 4 Điều 44.

Việc tham gia cũng không bắt buộc để được tuyển dụng. Người sử dụng lao động không được lấy việc này làm điều kiện ký hay gia hạn hợp đồng. Họ cũng không được gắn việc tham gia với khen thưởng, thi đua hay phúc lợi.

Quy trình tham gia quỹ hưu trí

Điều 6 Nghị định 85 chia quy trình thành bốn bước.

1. Người sử dụng lao động xây dựng văn bản thỏa thuận, thông báo và lấy ý kiến người lao động.
2. Sau khi thống nhất, người sử dụng lao động ký văn bản với từng người lao động. Họ cũng có thể ký với Chủ tịch Công đoàn sau khi lấy ý kiến tập thể.
3. Người sử dụng lao động ký hợp đồng tham gia chương trình với doanh nghiệp quản lý quỹ. Doanh nghiệp này mở tài khoản hưu trí cá nhân cho từng người lao động.
4. Người sử dụng lao động đóng phần của mình và phần người lao động ủy thác đóng hộ, nếu có.

Phụ lục II kèm Nghị định là mẫu nội dung cơ bản của văn bản thỏa thuận. Mẫu có điều khoản tạm ngừng khi người lao động tạm hoãn hợp đồng lao động. Mẫu cũng có điều khoản ngừng khi hợp đồng lao động chấm dứt trước hạn của văn bản.

Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp quản lý quỹ phải gửi tài liệu giới thiệu quỹ. Căn cứ là Điều 27. Đây là lúc nên đọc Điều lệ quỹ.

Đóng góp bao nhiêu khi tham gia

Nghị định 85 không đặt mức đóng cố định. Điểm b khoản 1 Điều 5 ghi rõ một điều. Hai bên thỏa thuận mức đóng trên cơ sở tự nguyện.

Theo mẫu văn bản thỏa thuận, mức đóng có thể là số tiền tuyệt đối hoặc tỷ lệ phần trăm trên tiền lương. Tần suất có thể là hằng tháng, hai tháng một lần hay ba tháng một lần. Người sử dụng lao động cam kết một mức đóng tối thiểu. Mức đóng thực tế không được thấp hơn mức cam kết.

Người lao động có thể đóng bằng hai cách. Một là ủy thác cho người sử dụng lao động đóng hộ. Hai là trích từ tiền lương tháng. Muốn đổi mức đóng, họ phải báo người sử dụng lao động trước ít nhất 05 ngày làm việc. Muốn tạm ngừng, họ báo trước 03 ngày làm việc.

Để thấy cách tính, hãy dùng một ví dụ giả định. Lương tháng 20 triệu đồng. Người sử dụng lao động đóng 3% lương, tức 600.000 đồng mỗi tháng. Người lao động đóng 2% lương, tức 400.000 đồng mỗi tháng. Tổng đóng góp mỗi tháng là 1 triệu đồng.

Một năm, người sử dụng lao động đóng 7,2 triệu đồng và người lao động đóng 4,8 triệu đồng. Tổng cộng là 12 triệu đồng, chưa tính kết quả đầu tư. Hai tỷ lệ 3% và 2% chỉ là giả định để minh hoạ.

Về thuế, Nghị định 253/2026/NĐ-CP cho trừ khoản đóng vào thu nhập tính thuế từ tiền lương. Tổng mức được trừ tối đa 03 triệu đồng mỗi tháng. Mức này gộp hưu trí bổ sung, bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ, theo khoản 2 Điều 46. Phần ưu đãi thuế sẽ có bài riêng.

Quyền: dừng, tạm ngừng, chuyển quỹ

Người lao động có quyền tự nguyện tham gia, dừng hoặc tạm dừng tham gia, theo điểm a khoản 1 Điều 8. Họ cũng được chỉ định người thừa kế để nhận chi trả từ quỹ.

Mỗi cá nhân có thể có một hoặc nhiều tài khoản hưu trí cá nhân cùng lúc. Các doanh nghiệp quản lý quỹ quản lý những tài khoản này, theo khoản 1 Điều 16. Số dư tài khoản không được chuyển nhượng, cầm cố hay dùng để giải quyết thủ tục phá sản của các tổ chức liên quan.

Muốn chuyển sang chương trình khác, người lao động tất toán tài khoản thành tiền rồi chuyển toàn bộ sang chương trình mới. Việc chuyển này không được coi là chi trả từ quỹ (khoản 7 Điều 16). Chi phí chuyển đổi nằm trong các chi phí quản lý theo Điều 18.

Người sử dụng lao động cũng có quyền riêng. Họ được tính khoản đóng của mình vào chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Họ cũng được nhận lại phần đóng góp và kết quả đầu tư khi người lao động không đạt điều kiện hưởng trong văn bản thỏa thuận (điểm a và điểm d khoản 1 Điều 7).

Điều kiện hưởng phần đóng góp của người sử dụng lao động phải ghi cụ thể trong văn bản thỏa thuận. Nếu yêu cầu thời gian làm việc tối thiểu thì không quá 05 năm (khoản 3 Điều 5).

Trước khi tham gia nên làm gì

Hãy hỏi người sử dụng lao động bốn điều. Doanh nghiệp quản lý quỹ nào được chọn? Mức đóng tối thiểu của công ty là bao nhiêu? Điều kiện thu hưởng phần của công ty ra sao? Nếu nghỉ việc thì tài khoản được xử lý thế nào?

Sau đó hãy đọc Điều lệ quỹ. Hãy so các khoản phí trong Điều 18 với mức bạn dự kiến đóng. Hãy xem báo cáo giá trị tài khoản hằng tháng mà doanh nghiệp quản lý quỹ phải gửi.

Nếu đang lập kế hoạch tài chính, đọc thêm bài học quản lý thu chi và hệ thống quản lý tài chính gia đình. Hưu trí bổ sung chỉ là một phần của kế hoạch đó.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.