Mua trái phiếu chính phủ qua đợt phát hành và trên thị trường thứ cấp

Mua trái phiếu chính phủ có hai đường: mua khi trái phiếu mới phát hành, hoặc mua lại từ người đang nắm trên thị trường thứ cấp. Với cá nhân, hai đường này khác nhau nhiều về thủ tục, giá mua và số tiền tối thiểu. Hiểu rõ từng đường giúp bạn chọn kênh phù hợp với số vốn và thời gian của mình.

Bài này đi qua các phương thức phát hành theo Nghị định 95/2018/NĐ-CP, đã sửa đổi bởi Nghị định 83/2023/NĐ-CP và Nghị định 84/2026/NĐ-CP. Sau đó là các bước mua trên thị trường thứ cấp và những điểm cần kiểm tra trước khi đặt lệnh. Dữ liệu đến 02/10/2026.

Ai được mua

Điểm a khoản 1 Điều 6 Nghị định 95/2018/NĐ-CP cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước mua công cụ nợ của Chính phủ với khối lượng không hạn chế. Ngoại lệ chỉ áp dụng khi pháp luật có quy định khác. Quỹ đầu tư chứng khoán và quỹ hưu trí tự nguyện mua qua tổ chức quản lý quỹ.

Mệnh giá là 100.000 đồng hoặc bội số, theo khoản 2 Điều 14. Không có ngưỡng tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp như với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Về mặt pháp lý, người vốn nhỏ đủ điều kiện mua. Điều quyết định là bạn đi qua kênh nào.

Mua qua đợt đấu thầu

Đấu thầu là phương thức phát hành chính. Theo khoản 3 Điều 15, người trực tiếp đặt thầu là các nhà tạo lập thị trường. Đây là ngân hàng thương mại hoặc công ty chứng khoán được Bộ Tài chính công nhận theo Điều 26. Các tổ chức, cá nhân khác muốn mua trong phiên đấu thầu phải đặt qua một nhà tạo lập thị trường.

Phiên đấu thầu có hai hình thức. Một là đấu thầu cạnh tranh lãi suất. Hai là kết hợp cạnh tranh và không cạnh tranh lãi suất. Ở hình thức thứ hai, phần phát hành không cạnh tranh lãi suất không vượt quá 30% tổng khối lượng gọi thầu, theo điểm b khoản 4 Điều 15.

Người đặt thầu không cạnh tranh chấp nhận mức lãi suất trúng thầu chung. Từ khi Nghị định 83/2023/NĐ-CP có hiệu lực, kết quả xác định theo phương thức đơn giá. Mọi người trúng thầu cùng nhận một mức lãi suất phát hành.

Lịch đấu thầu do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội công bố trên hnx.vn. Khối lượng gọi thầu mỗi phiên rất lớn, ví dụ phiên ngày 07/10/2026 gọi thầu tổng cộng 15.000 tỷ đồng cho 5 mã. Với cá nhân, việc đặt qua nhà tạo lập thị trường phụ thuộc vào việc tổ chức đó có nhận lệnh của khách hàng nhỏ hay không. Hãy hỏi trực tiếp nơi bạn mở tài khoản.

Mua khi có đợt phát hành riêng lẻ

Nghị định 83/2023/NĐ-CP viết lại Điều 17 về phát hành riêng lẻ. Đây là phương thức bán trực tiếp trái phiếu cho từng đối tượng mua. Kho bạc Nhà nước cũng có thể chọn ngân hàng thương mại làm đại lý phân phối và thanh toán.

Điều kiện làm đại lý phân phối gồm có mạng lưới hoạt động đáp ứng việc phân phối và thanh toán trái phiếu. Khi có đợt phát hành qua đại lý, Kho bạc Nhà nước thông báo kế hoạch trên trang điện tử của Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước và Sở giao dịch chứng khoán. Mỗi phương án phát hành riêng lẻ nêu rõ đối tượng mua, khối lượng, kỳ hạn và lãi suất dự kiến.

Đây là kênh gần với người gửi tiết kiệm nhất, vì đi qua mạng lưới ngân hàng đại lý. Tuy vậy, không phải lúc nào cũng có đợt phát hành riêng lẻ mở cho cá nhân. Cách kiểm tra là theo dõi thông báo của Kho bạc Nhà nước và Bộ Tài chính.

Mua trái phiếu chính phủ thứ cấp

Sau phát hành, trái phiếu được lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán, theo Điều 18. Điều 19 cho phép giao dịch theo hình thức khớp lệnh và thỏa thuận. Đây là kênh linh hoạt nhất với cá nhân, vì bạn chọn được mã, kỳ hạn còn lại và thời điểm mua.

1. Mở tài khoản tại công ty chứng khoán có cung cấp giao dịch trái phiếu chính phủ niêm yết.
2. Chọn mã theo kỳ hạn còn lại bạn muốn nắm giữ.
3. Xem giá chào mua, chào bán và quy đổi ra lợi suất.
4. Đặt lệnh, rồi kiểm tra số dư trái phiếu trên tài khoản lưu ký sau khi thanh toán.

Giá trên thị trường thứ cấp thường khác mệnh giá. Giá cao hơn mệnh giá khi lãi suất coupon cao hơn lợi suất thị trường hiện tại, và ngược lại. Để có mốc so sánh, hãy đối chiếu với đường cong lợi suất mà HNX công bố hằng ngày.

Ví dụ giả định: bạn mua 100 trái phiếu mệnh giá 100.000 đồng ở giá 101.000 đồng mỗi trái phiếu. Tổng tiền là 10,1 triệu đồng, chưa tính phí và lãi tích lũy. Đến đáo hạn bạn nhận lại 10 triệu đồng gốc, phần chênh 100.000 đồng được bù bằng coupon cao hơn thị trường.

Lưu ý khi mua trái phiếu chính phủ

Rủi ro tín dụng thấp không có nghĩa không có rủi ro. Nếu bán trước hạn, giá có thể thấp hơn giá mua khi lợi suất thị trường tăng. Trái phiếu kỳ hạn dài chịu biến động giá lớn hơn. Hãy chọn kỳ hạn còn lại khớp với lúc bạn cần tiền.

Thanh khoản là điểm thứ hai. Không phải mã nào cũng có giao dịch đều mỗi phiên. Một lệnh nhỏ có thể khó khớp ở giá hợp lý vào một số ngày. Hỏi trước công ty chứng khoán về giá chào hai chiều của mã bạn định mua.

Điểm thứ ba là thuế và phí. Chúng làm thay đổi lợi suất thực nhận, nên cần tính trước khi so với tiền gửi ngân hàng. Kiến thức nền về trái phiếu có trong bài học trái phiếu (bond). Cách quy giá thành lợi suất có trong bài học định giá trái phiếu.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.