Metro Hà Nội 5 tuyến: mục tiêu hơn 100 máy đào hầm so với thế giới

Ngày 15/10/2026, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội ký hợp đồng chìa khóa trao tay 5 tuyến metro với liên danh Vinhomes–SGC, giá trị khoảng 900.000 tỷ đồng theo công bố của liên danh, chưa gồm giải phóng mặt bằng. Liên danh nêu mục tiêu hơn 100 dây chuyền máy đào hầm (TBM) và hơn 50 dây chuyền thi công tường vây.

Kỷ lục thế giới về số TBM chạy cùng lúc trong một dự án là 23 máy. Bài này đặt con số "hơn 100" cạnh các chương trình metro đã có số liệu, rồi so chi phí mỗi km và cách các nước huy động vốn. Phần nào đã có nguồn, phần nào chưa công bố được tách rõ.

Hợp đồng nói gì

Bên giao là Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội. Bên nhận là liên danh Vinhomes–SGC. Chìa khóa trao tay (EPC) nghĩa là một liên danh lo trọn gói từ khảo sát, thiết kế, mua sắm, thi công đến chạy thử và bàn giao.

Mốc kế hoạch do đại diện liên danh nêu: chạy thử cuối 2029, vận hành toàn bộ trước 31/12/2030. Số ga, số depot và tỷ lệ đoạn ngầm của từng tuyến chưa được công bố.

Một số con số chưa thống nhất giữa các nguồn. Tổng chiều dài từng được nêu là 303,5 km, tổng vốn được thành phố nêu là khoảng 1 triệu tỷ đồng. Bài này dùng số theo hợp đồng ký 15/10.

Về đoàn tàu, ngày 06/10/2026 Vingroup ký với Alstom 200 đoàn Metropolis 5 toa: 83 đoàn sản xuất tại Pháp, 117 đoàn lắp ráp tại Việt Nam theo giấy phép. Giá trị hợp đồng chưa công bố.

Ai trả tiền

Theo Quyết định 4765/QĐ-UBND (05/09/2026, qua TTXVN), vốn là ngân sách thành phố và ngân sách Trung ương. Cơ sở pháp lý là Nghị quyết 188/2025/QH15, cho Hà Nội và TP.HCM thí điểm cơ chế đặc thù, gồm chỉ định thầu và phát triển đô thị quanh nhà ga (TOD).

Theo tóm tắt báo chí về nghị quyết, Trung ương hỗ trợ có mục tiêu tối đa 215.350 tỷ đồng cho hai giai đoạn 2026–2030 và 2031–2035. Con số này cần đối chiếu văn bản gốc.

Ban quản lý giải ngân và tạm ứng vốn. Thành phố lo giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng. Cách thu hồi tạm ứng và cơ cấu vốn chi tiết chưa được công bố.

TBM là gì, vì sao đếm máy

TBM là máy đào hầm. Đầu cắt xoay phía trước đào đất đá, phía sau lắp từng vòng vỏ hầm bằng bê tông. Máy đào một đoạn ngắn, lắp vỏ hầm, rồi đào tiếp. Đi hết tuyến là thành một ống hầm tròn.

Số máy là thước đo quy mô thi công ngầm: nhiều máy chạy cùng lúc thì nhiều tuyến hầm được đào song song. Nhưng muốn so sánh, cần phân biệt hai con số khác nhau: máy chạy đồng thời trong một dự án, và tổng số máy của cả chương trình.

Kỷ lục đồng thời: 23 máy

Theo Guinness World Records, kỷ lục là 23 TBM chạy cùng lúc trong một dự án, ở metro Moscow, ngày 18/03/2020 (Mosinzhproekt). Kỷ lục trước đó là 20 máy của Qatar Rail ở Doha, năm 2015.

Một số nguồn chuyên ngành nêu con số cao hơn cho đỉnh thi công của Delhi giai đoạn 3 (khoảng 26 máy, tháng 7/2014, theo Tunnels & Tunnelling), nhưng độ tin cậy trung bình và không phải kỷ lục được Guinness xác nhận. Trong phạm vi nguồn đã tra, chưa thấy tài liệu nào xác nhận hơn 23 máy chạy cùng lúc.

Tổng số máy các chương trình lớn

Km hầm mỗi máy là phép chia tổng chiều dài cho số máy do HODL.VN tự tính. Phạm vi của mỗi chương trình khác nhau (hầm đơn hay đôi, có hay không đoạn trên cao), nên các số chỉ để đặt cạnh nhau.

Hai lưu ý với dòng Hà Nội. Thứ nhất, 253,5 km là chiều dài tuyến, gồm cả đoạn trên cao, nên số km hầm thật sự thấp hơn và km hầm mỗi máy cũng thấp hơn 2,5. Thứ hai, chưa rõ "hơn 100" là tổng các gói hay chạy đồng thời. Nhà sản xuất, đường kính máy, giá và ngày giao hàng đều chưa được công bố.

Về Trung Quốc, quốc gia có nhiều chương trình metro nhất, chưa tìm thấy thống kê chính thức số TBM theo thành phố hay cả nước. Con số lớn nhất có nguồn là đội 52 máy cho Quảng Châu (CCTV/China Daily, 2022), chưa rõ là đồng thời hay cộng dồn. Các con số tổng như "khoảng 5.000 máy" chỉ là phát biểu, không có nguồn thống kê.

Phép tính nhạy: một máy cần đào bao nhiêu

Giả sử toàn bộ 253,5 km đều là hầm (cận trên, vì thực tế có đoạn trên cao), 100 máy làm trong 3 năm, 300 ngày làm việc mỗi năm, hiệu suất khai thác 80%. Khi đó mỗi máy cần đào trung bình khoảng 3,5 m mỗi ngày.

Đây là phép nhạy, không phải dự báo. Tỷ lệ ngầm thật, đường kính máy, địa chất và số ca làm việc đều làm kết quả đổi. Với kỷ lục tháng của một TBM là 1.007,9 m (Peru, 11/2022), tức khoảng 33 m mỗi ngày trong điều kiện tốt nhất, con số 3,5 m mỗi ngày nằm xa mức kỷ lục. Nhưng chưa có số liệu năng suất trung bình của metro đô thị để so.

Về giá, tìm được một điểm dữ liệu công khai: máy đường kính 6,3 m nhập khẩu có giá 45–60 triệu nhân dân tệ (phát biểu tại CPPCC, 04/03/2026). Quy ra USD bằng tỷ giá giả định 7,1 thì khoảng 6–8,5 triệu USD. Chưa có giá cho máy đường kính 9–10 m dùng cho tuyến metro đường kính lớn.

Chi phí mỗi km

Chia đều, Hà Nội khoảng 3.550 tỷ đồng mỗi km, tương đương khoảng 134 triệu USD (tỷ giá tham chiếu 26.400 đồng/USD, Vietcombank bán ra 18/08/2026). Đây là phép tính của HODL.VN, gồm cả đoạn trên cao và ngầm, chưa gồm giải phóng mặt bằng.

Mỗi nơi một năm giá, một phạm vi và một tỷ lệ đoạn ngầm. Bảng chỉ đặt cạnh nhau. Chưa biết tỷ lệ ngầm của Hà Nội thì chưa kết luận được vị trí thực sự trong dải này.

Năm mô hình huy động vốn

1. Ngân sách nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Singapore dành 60 tỷ đô la Singapore cho đường sắt trong 10 năm từ 2020. Riyadh và Dubai cũng theo hướng này.
2. Vay ưu đãi nước ngoài. Mumbai, Delhi và Jakarta vay cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA). Jakarta giai đoạn 1 vay 125 tỷ yên.
3. Thu từ chính địa phương. Với Crossrail, chính quyền Đại Luân Đôn góp ước khoảng 7 tỷ bảng, chủ yếu từ phụ thu thuế doanh nghiệp và phí hạ tầng, trên tổng dự báo khoảng 18,9 tỷ bảng (NAO, 2021).
4. Hợp tác công tư (PPP). Bangkok làm tuyến monorail theo hợp đồng 30 năm, Nhà nước lo đất, tư nhân lo xây dựng và hệ thống.
5. Ngân sách liên bang đồng tài trợ. Tuyến Purple Line ở Los Angeles nhận 1,3 tỷ USD từ cơ quan giao thông liên bang, khoảng 36% tổng vốn (khoảng 3,6 tỷ USD).

Hà Nội đang đi theo hướng ngân sách thành phố và Trung ương, thi công giao trọn gói một liên danh. Nghị quyết 188 còn mở cơ chế TOD, để một phần giá trị đất tăng thêm quanh ga quay lại nuôi hạ tầng. Tháng 7/2024, Hà Nội từng đề xuất thu khoảng 6,3 tỷ USD từ đất và TOD đến 2035 vào ngân sách. Đó là đề xuất, chưa gắn với hợp đồng này.

Những điều chưa công bố

• "Hơn 100 TBM" là tổng hay đồng thời; nhà sản xuất, đường kính, giá, ngày giao.
• Tỷ lệ đoạn ngầm và số ga của từng tuyến.
• Hạng mục nằm trong con số ≈134 triệu USD mỗi km.
• Cơ cấu vốn chi tiết, cách thu hồi tạm ứng, và dòng tiền từ đất quanh ga quay lại bằng cách nào.
• Giá trị hợp đồng đoàn tàu Alstom.

Nội dung trên là thông tin tổng hợp từ công bố và báo chí, không phải khuyến nghị mua hay bán cổ phiếu.

Nguồn: hợp đồng ký 15/10/2026 và báo chí (VnExpress, Tuổi Trẻ, TTXVN, CafeF) · HODL.VN. Nghị quyết 188/2025/QH15, Quyết định 4765/QĐ-UBND, Nghị quyết 30-NQ/TU · HODL.VN. Guinness World Records, Herrenknecht, TunnelTalk, Tunnels & Tunnelling, AFP, Systra, CCTV/China Daily · HODL.VN. NAO (Crossrail), JICA, FTA, MOT Singapore, Bangkok Post · HODL.VN. Phép tính km hầm mỗi máy, USD mỗi km, phép nhạy: HODL.VN tự tính.