Chênh lệch giá bán và giá nguyên liệu: cách tự tính biên lợi nhuận ngành thép

Chênh lệch giá bán và giá nguyên liệu: cách tự tính biên lợi nhuận ngành thép

Biên lợi nhuận ngành thép là khoảng cách giữa giá bán một tấn thép và giá nguyên liệu làm ra tấn thép đó. Không có phép tính nào khác quan trọng hơn với nhóm cổ phiếu này.

Doanh thu của một doanh nghiệp thép phụ thuộc vào giá thế giới, thứ họ không kiểm soát. Phần họ kiểm soát là chi phí sản xuất trên mỗi tấn. Chênh lệch giữa hai bên quyết định lãi. Số liệu trong bài đến 02/10/2026.

Tính biên lợi nhuận ngành thép

Phép tính đơn giản nhất chỉ cần hai dòng đầu báo cáo kết quả kinh doanh. Lấy doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán ra lợi nhuận gộp. Chia lợi nhuận gộp cho doanh thu ra biên gộp.

Hoà Phát quý 2/2026 có doanh thu 55.159 tỷ đồng và lợi nhuận gộp 10.488 tỷ. Giá vốn hàng bán vì thế là 44.671 tỷ, tức 81,0% doanh thu. Biên gộp là 19,0%.

Theo dõi tỷ lệ giá vốn trên doanh thu qua các quý còn trực quan hơn. Tỷ lệ này giảm nghĩa là chênh lệch đang nới ra. Tăng nghĩa là chênh lệch đang hẹp lại.

Phép tính chuẩn hơn là lấy số liệu trên mỗi tấn. Doanh nghiệp công bố sản lượng bán hằng tháng hoặc hằng quý. Chia doanh thu cho sản lượng ra giá bán bình quân, chia giá vốn cho sản lượng ra chi phí bình quân.

Biên từng mắt xích trong chuỗi

Chuỗi thép có ba mắt. Mắt đầu là lò cao, biến quặng sắt và than cốc thành phôi rồi thành thép. Mắt giữa là cán nguội và mạ, biến thép cuộn cán nóng thành tôn. Mắt cuối là thương mại, mua bán thép thành phẩm.

Càng về cuối chuỗi, biên càng mỏng. Bảng dưới lấy biên gộp bình quân tám quý, tính tới quý 2/2026.

Nguồn: BCTC hợp nhất các mã trong bảng · HODL.VN

Khoảng cách giữa đầu và cuối bảng là 15 điểm %. Đó không phải chênh lệch về năng lực quản trị, mà về vị trí trong chuỗi.

Hệ quả khi so sánh là không đặt doanh nghiệp lò cao cạnh doanh nghiệp thương mại rồi kết luận bên nào giỏi hơn. Chỉ so trong cùng một mắt.

Biên lợi nhuận ngành thép trễ nhịp

Tồn kho tạo ra độ trễ. Hàng mua quý trước mới vào giá vốn quý này.

Khi giá nguyên liệu tăng, biên gộp ban đầu nở ra. Giá bán đã lên theo thị trường, còn giá vốn vẫn là giá của lô hàng mua trước. Pha này kéo dài khoảng một quý.

Khi giá nguyên liệu giảm, biên gộp co lại trước. Giá bán xuống ngay, nhưng trong kho vẫn là hàng mua giá cao. Doanh nghiệp còn phải trích dự phòng giảm giá tồn kho.

Nam Kim cho thấy cả hai pha. Biên gộp tám quý, tính từ quý 3/2024, lần lượt là 8,7%, 6,7, 6,4, 7,1, 4,8, 2,3, 2,6 và 10,5. Đáy ở quý 4/2025 với 2,3%. Hai quý sau đó bật lên 10,5%.

Hoà Phát cùng kỳ dao động hẹp hơn: 13,9%, 12,7, 14,4, 18,4, 16,7, 13,9, 15,8 và 19,0. Lò cao tự làm từ quặng nên ít phụ thuộc giá thép cuộn cán nóng.

Ba cách dùng con số biên

Cách thứ nhất là so biên hiện tại với bình quân nhiều năm của chính doanh nghiệp. Cao hơn nhiều thì khó duy trì, thấp hơn nhiều thì có chỗ hồi phục.

Cách thứ hai là nhân biên với doanh thu dự phóng để ra lợi nhuận gộp. Sai số của phép này nằm hết ở con số biên, nên đừng lấy quý cao nhất làm chuẩn.

Cách thứ ba là tách biên thành hai phần: phần bền từ cấu trúc chi phí, và phần nhất thời từ lệch giá tồn kho. Quý có hoàn nhập dự phòng lớn thuộc phần nhất thời.

Bốn cái bẫy khi tự tính biên

Bẫy thứ nhất là dùng doanh thu hợp nhất chia cho sản lượng thép. Nhiều doanh nghiệp có thêm nông nghiệp, bất động sản, điện máy trong cùng báo cáo.

Bẫy thứ hai là lấy một quý. Mùa vụ và lệch giá tồn kho có thể làm một quý lệch vài điểm phần trăm.

Bẫy thứ ba là trộn thép xây dựng với tôn mạ. Hai dòng sản phẩm có cấu trúc chi phí khác nhau, bài về thép xây dựng và tôn mạ cùng nhóm nói rõ hơn.

Bẫy thứ tư là bỏ qua chi phí lãi vay. Biên gộp 19% vẫn có thể cho lợi nhuận mỏng nếu nợ vay quá nặng.

Cấu trúc báo cáo kết quả kinh doanh có ở cấu trúc báo cáo tài chính. Thuật ngữ tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính. Một ví dụ áp dụng cho mã tôn mạ có ở bài phân tích Thép Nam Kim.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.