Chu kỳ ngành thép: xây dựng, tồn kho kênh phân phối và giá thế giới

Chu kỳ ngành thép: xây dựng, tồn kho kênh phân phối và giá thế giới

Chu kỳ ngành thép dài hơn chu kỳ của phần lớn ngành khác, và biên độ cũng rộng hơn. Một doanh nghiệp có thể lỗ nghìn tỷ trong một năm rồi lãi nghìn tỷ hai năm sau, với cùng dây chuyền và cùng ban điều hành.

Ba lực đẩy chu kỳ này: nhu cầu xây dựng, tồn kho trong kênh phân phối và giá nguyên liệu thế giới. Bài này mô tả bốn pha và các dấu hiệu đọc được từ báo cáo. Số liệu đến 02/10/2026.

Ba lực đẩy chu kỳ ngành thép

Lực thứ nhất là nhu cầu xây dựng. Nó gồm nhà ở, nhà xưởng công nghiệp và hạ tầng công. Thép xây dựng bán theo tiến độ thi công, nên lượng tiêu thụ đi theo số dự án đang chạy.

Lực thứ hai là tồn kho trong kênh phân phối. Đại lý và nhà phân phối mua tích trữ khi thấy giá sắp tăng, và xả hàng khi thấy giá sắp giảm. Hành vi này phóng đại biên độ, vì nó cộng thêm vào nhu cầu thật.

Lực thứ ba là giá nguyên liệu thế giới. Quặng sắt, than và thép cuộn cán nóng đều giao dịch quốc tế. Doanh nghiệp Việt Nam nhận giá, không đặt giá.

Ba lực này không cùng pha. Nhu cầu xây dựng có thể lên trong khi giá thế giới xuống, và ngược lại. Chu kỳ ngành thép vì vậy khó dự báo theo một biến duy nhất.

Bốn pha chu kỳ và dấu hiệu

Pha đáy có ba dấu hiệu cùng lúc. Biên lợi nhuận gộp xuống mức thấp nhất nhiều năm. Dự phòng giảm giá hàng tồn kho được trích mạnh. Một số doanh nghiệp mỏng biên báo lỗ.

Pha hồi phục bắt đầu khi biên gộp quay lên nhưng doanh thu còn đi ngang. Dự phòng được hoàn nhập, nên quý đầu của pha này thường có lợi nhuận đẹp bất thường. Đây là chỗ dễ khen nhầm nhất.

Pha đỉnh có doanh thu và biên cùng cao. Nhà máy chạy gần hết công suất, doanh nghiệp công bố kế hoạch mở rộng, kênh phân phối trữ hàng nhiều. Tồn kho toàn ngành phình to.

Pha đi xuống mở màn bằng việc kênh phân phối ngừng mua. Doanh thu giảm trước, biên giảm sau, rồi dự phòng xuất hiện trở lại.

Chu kỳ ngành thép chạm mỗi mã khác

Pha của chu kỳ tác động khác nhau lên từng mắt trong chuỗi. Bảng dưới lấy lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ ba năm tài chính liền nhau.

Nguồn: BCTC hợp nhất các mã trong bảng · HODL.VN

Hoà Phát tăng liên tục ba năm, nhờ tự làm từ quặng nên ít chịu lệch giá thép cuộn cán nóng. Nam Kim lên rồi xuống, vì mua thép cuộn cán nóng làm đầu vào.

Năm mã có lãi trong bảng cộng lại 17.041 tỷ đồng năm 2025, trong đó Hoà Phát chiếm 15.453 tỷ. Mức tập trung đó cho thấy pha lên của chu kỳ không chia đều.

Pomina lỗ ba năm liền, cho thấy một điều quan trọng. Chu kỳ lên không cứu được doanh nghiệp có chi phí lãi vay quá nặng. Năm 2025, chi phí lãi vay 711 tỷ đồng của họ lớn hơn lợi nhuận gộp 133 tỷ.

Theo dõi chu kỳ bằng năm chỉ báo

1. Biên lợi nhuận gộp theo quý của ba đến bốn mã đầu ngành, so với bình quân ba năm.
2. Dòng dự phòng giảm giá hàng tồn kho, trích thêm hay hoàn nhập.
3. Số ngày tồn kho toàn nhóm, để biết kênh phân phối đang trữ hay xả.
4. Giá quặng sắt và than trên bảng giá hàng hoá hằng tháng của Ngân hàng Thế giới.
5. Sản lượng bán hằng tháng do doanh nghiệp công bố, tách riêng thép xây dựng và tôn mạ.

Năm chỉ báo này đều công khai và cập nhật đều. Ghép chúng lại cho một bức tranh ổn hơn bất kỳ một con số đơn lẻ nào.

Hai sai lầm hay gặp khi đọc chu kỳ

Sai lầm thứ nhất là mua ở pha đỉnh vì chỉ số giá trên lợi nhuận trông rẻ. Ở đỉnh chu kỳ, lợi nhuận bốn quý gần nhất là mức cao nhất của nhiều năm, nên mẫu số lớn làm chỉ số nhỏ. Bài định giá cổ phiếu thép cùng nhóm nói rõ cái bẫy này.

Sai lầm thứ hai là coi một quý hoàn nhập dự phòng là bước ngoặt. Hoàn nhập chỉ nói giá đã quay lên so với lúc trích, không nói nhu cầu xây dựng đã hồi.

Cách đọc từng dòng báo cáo có ở bài đọc báo cáo doanh nghiệp thép cùng nhóm. Khung phân tích chung xem ba kiểu phân tích thị trường và định giá chứng khoán. Thuật ngữ tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.