Giảm sàn liên tiếp: công ty chứng khoán vạ lây từ FTM đến KOS, PNJ, DGC

Khi một cổ phiếu nằm sàn nhiều phiên liền, người cầm cổ phiếu mất giá trị, còn công ty chứng khoán đã cho vay margin thì đứng trước câu hỏi: thiệt bao nhiêu? Ba mã KOS, PNJ, DGC đã giảm từ đỉnh xuống đáy 82%, 80% và 64%. Với KOS và PNJ, nhiều công ty chứng khoán cắt margin và bán giải chấp. Chưa công ty nào công bố con số tổn thất cho ba mã này.

Bài này đi từ cơ chế margin, qua các vụ từ 2019 đến 10/2026, rồi đặt số liệu vào một bảng để thấy chỗ nào đã có con số, chỗ nào còn trống.

Công ty chứng khoán thiệt bao nhiêu

Câu hỏi nghe đơn giản, nhưng câu trả lời phần lớn là "chưa biết". Báo cáo tài chính công ty chứng khoán thường ghi dự phòng theo cả danh mục, ít khi tách từng mã. Nên ngoài số công bố, phần còn lại phải đọc qua cơ chế: ai cho vay, thế chấp bằng gì, và khi giá nằm sàn thì bán cho ai.

Cơ chế margin

Nhà đầu tư vay công ty chứng khoán để mua cổ phiếu. Chính cổ phiếu vừa mua trở thành tài sản thế chấp cho khoản vay. Công ty chứng khoán đặt tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo, và có thể hạ tỷ lệ này, thậm chí về 0%, với từng mã.

Giá giảm thì tài sản thế chấp hụt. Chạm ngưỡng quy định, công ty chứng khoán bán giải chấp để thu nợ về. Bán được thì khoản vay được trả.

Vấn đề nằm ở phiên sàn. Giá đã ở mức thấp nhất trong ngày, lệnh bán xếp hàng dài, bên mua gần như vắng. Lệnh giải chấp không khớp. Công ty chứng khoán giữ cổ phiếu thế chấp không bán được, và khoản cho vay chuyển dần thành khoản khó đòi. Khi nhiều công ty cùng bán một mã, tất cả cùng chen vào một cửa hẹp.

FTM 2019: 30 phiên sàn

FTM (Fortex) nằm sàn 30 phiên liên tiếp, kết thúc ngày 26/09/2019 ở 2.790, giảm 88,5% so với mức khoảng 24.000 ngày 14/08. Theo báo chí, HOSE ngừng cho ký quỹ mã này từ giữa tháng 8/2019.

• Hai cá nhân dùng 50 tài khoản thao túng cổ phiếu FTM, mỗi người bị phạt 600 triệu đồng theo quyết định ngày 30/08/2021 (báo chí đăng lại).
• Theo báo chí, 14 công ty chứng khoán ghi nhận thiệt hại. Báo cáo tài chính quý III/2019 cho thấy Agriseco giảm giá trị tài sản cầm cố hơn 9 tỷ đồng, Everest (EVS) trích dự phòng khoảng 7,6 tỷ đồng.
• Mirae (5,8 tỷ) và SSI (30 tỷ) trích dự phòng theo toàn danh mục, không riêng FTM, nên không dùng làm số tổn thất của mã này.
• Dư nợ margin FTM: một nguồn nêu khoảng 200 tỷ đồng, nguồn khác cho rằng con số đó trùng với khoản lỗ 2020 của Fortex. Hai nguồn mâu thuẫn, bài này không dùng con số 200 tỷ.

FTM bị hủy niêm yết bắt buộc, hiệu lực 16/05/2022. Cổ phiếu mất khỏi sàn, khoản vay vẫn còn.

FLC 2022: nhóm cổ phiếu cùng họ

Ngày 29/03/2022, Chủ tịch tập đoàn FLC bị khởi tố về hành vi thao túng giá cổ phiếu, theo thông tin cơ quan điều tra công bố. Các mã cùng họ rơi xuống sàn liên tục, bên mua trắng. Ủy ban Chứng khoán yêu cầu các công ty chứng khoán báo cáo dư nợ margin của 7 mã họ FLC trước ngày 08/04/2022. Mức giảm từng mã chưa tìm thấy nguồn.

Cuối cùng GAB và ROS bị hủy niêm yết. ROS bị đình chỉ từ 03/08/2022 do chậm công bố báo cáo tài chính quý II, hủy niêm yết hiệu lực 05/09/2022.

Số liệu của công ty chứng khoán nằm ở BOS (còn gọi ART), công ty chứng khoán cùng hệ:

• Khoản cho vay ký quỹ mã GAB là 114,4 tỷ đồng. Kiểm toán không xác minh được tính hiện hữu của khoản này tại 01/01/2023 và 30/06/2023, vì GAB đã ngừng giao dịch rồi bị hủy niêm yết, tài sản ký quỹ không xử lý bán được.
• Lỗ lũy kế của BOS là 828,4 tỷ đồng. Con số này gồm cả khoản đầu tư trích lập 100% khoảng 210 tỷ năm 2022 (không phải margin), nên không phải toàn bộ là tổn thất margin.
• Một báo cho biết BOS trích 114,4 tỷ dự phòng margin quý II/2024. Con số trùng khoản GAB 2023, chưa đối chiếu được, nên xếp vào nguồn chưa kiểm chứng.

PDR, HPX, DIG tháng 11/2022

Chỉ trong tháng 11/2022, ba mã nằm sàn cùng lúc và đều có bán giải chấp:

• PDR: 10 phiên sàn liên tiếp từ 04/11 đến 17/11/2022. MBS, Yuanta, TVSI nằm trong số các công ty chứng khoán bán giải chấp.
• HPX: 6 phiên sàn liên tiếp tính đến 21/11/2022, đóng cửa 13.000, mất gần nửa giá trị so với đầu tháng. Maybank, SmartInvest, MAS, MBS bán giải chấp cổ phiếu của gia đình chủ tịch. HPX tiếp tục bị đình chỉ giao dịch từ 18/09/2023 vì chậm công bố báo cáo tài chính, và giao dịch lại sau khi công bố báo cáo kiểm toán 2023 ngày 08/03/2024.
• DIG: 6 phiên giảm liên tiếp tính đến 09/11/2022, đóng sàn 13.400. KBSV, MAS, YSVN bán giải chấp.

Với cả ba mã, chưa thấy số dự phòng hay lỗ của từng công ty chứng khoán được công bố.

DGC: từ tháng 12/2025 đến 7/2026

DGC (Hóa chất Đức Giang) khác ở chỗ nguyên nhân là pháp lý của lãnh đạo, kéo dài nhiều tháng.

• 16–18/12/2025: 3 phiên sàn liên tiếp. Nguyên nhân giai đoạn này chưa rõ, báo chí nêu một số đồn đoán chưa kiểm chứng.
• 17/03/2026: cơ quan điều tra khởi tố Chủ tịch, một Phó Chủ tịch và một cán bộ quản lý của công ty, theo thông tin đã công bố. Mã nằm sàn 5 phiên liên tiếp đến 23/03, giảm khoảng 36% so với 12/03. Mirae đưa DGC ra khỏi danh mục margin ngày 17/03 (từ 45% về 0%).
• 22–23/07/2026: thêm ba lãnh đạo bị khởi tố. Phiên 23/07 giảm sàn, đóng 38.000.
• HOSE đưa mã vào diện hạn chế giao dịch từ 26/05/2026 do nộp báo cáo kiểm toán 2025 chậm. Ngày 30/06/2026 HOSE cảnh báo vì báo cáo tài chính 2025 có ý kiến ngoại trừ về tồn kho (950,9 tỷ đồng hợp nhất). Ngày cảnh báo và số quyết định được báo chí ghi không thống nhất.
• Kết quả 6 tháng đầu 2026: doanh thu 4.540 tỷ đồng (−20,4%), lợi nhuận sau thuế 797 tỷ đồng (−51,8%).

Điểm đáng chú ý: chưa tìm thấy vụ bán giải chấp DGC nào, và cũng chưa có số tổn thất của công ty chứng khoán. Từ đỉnh 81.800 (13/11/2025) xuống đáy 29.720 (27/07/2026) là −64%.

PNJ: hai đợt giảm trong 2026

PNJ (Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận) giảm hai đợt, với hai nguyên nhân khác nhau.

Đợt một, tháng 7. Ngày 03/07, cổ phiếu giảm sàn sau thông tin giám đốc một công ty con (P-Lab) bị khởi tố trong vụ buôn lậu kim cương, theo cơ quan điều tra. PNJ cho biết đây là trách nhiệm cá nhân, hồ sơ nhập khẩu có chứng từ, đó là lời của doanh nghiệp, chưa có kết luận điều tra cuối cùng. Từ 21 đến 24/07 mã nằm sàn 4 phiên liên tiếp. Khối ngoại bán ròng khoảng 17 triệu cổ phiếu trong 4 phiên.

Đợt hai, tháng 9–10. Ngày 25/09, PNJ điều chỉnh kế hoạch 2026: doanh thu 39.057 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế từ lãi 3.409 tỷ chuyển thành lỗ khoảng 6.271 tỷ, do trích lập 7.071 tỷ cho chính sách thu đổi hàng (số ước tính sơ bộ của doanh nghiệp).

• Nhiều công ty chứng khoán cắt margin: TCBS ngừng cấp margin (09/07), Phú Hưng về 0% (07/07), FPTS từ 50% xuống 30% (08/07), SSI từ 50% về 0% (22/07).
• 28/09–02/10: 5 phiên sàn liên tiếp, giá từ 30.700 xuống 23.050. Ngày 02/10 khớp 76,1 triệu cổ phiếu, khoảng 15% lượng lưu hành, mức cao kỷ lục từ khi niêm yết năm 2009.
• 08/10: VNDirect bán giải chấp 2,94 triệu cổ phiếu của người thân Chủ tịch HĐQT, khoảng 54 tỷ đồng theo giá trung bình 18.470.
• PNJ giải trình với HOSE rằng việc các công ty chứng khoán đồng loạt cắt margin làm áp lực bán nặng thêm.

Từ đỉnh 84.670 (29/01/2026) xuống đáy 17.250 (12/10/2026) là −80%. Vốn hóa từ trên 40.000 tỷ đồng xuống dưới 10.000 tỷ.

Mốc sắp tới: 21/10/2026. Đại hội cổ đông bất thường bàn phương án chào bán riêng lẻ tối đa 550 triệu cổ phiếu (lớn hơn lượng đang lưu hành hơn 511 triệu), hạn chế chuyển nhượng tối thiểu một năm, giá không thấp hơn bình quân 30 phiên và giá trị sổ sách. Nguồn báo chí ghi thời hạn chào bán không thống nhất.

KOS: vụ mới nhất

KOS (Kosy) bắt đầu nằm sàn từ ngày 21/09/2026. Tính đến phiên 16/10 là 20 phiên sàn liên tiếp. Giá đóng cửa từ 30.050 xuống 7.220, giảm 76%. Tính từ đỉnh 40.200 (03/11/2025) đến đáy 7.220 (15/10/2026) là −82%.

• Ngày 16/10, dư bán sàn khoảng 91 triệu cổ phiếu, khoảng 42% lượng lưu hành. Cả phiên khớp chưa đến 20.000 cổ phiếu.
• Chủ tịch bị bán giải chấp khoảng 4,26 triệu cổ phiếu trong giai đoạn 27/08–24/09. Năm công ty chứng khoán thông báo bán giải chấp khoảng 3,8 triệu cổ phiếu từ 22 đến 25/09.
• Kosy giải trình rằng công ty chứng khoán cắt tỷ lệ margin và bán giải chấp tạo áp lực; doanh nghiệp cho biết không có bất thường nội tại. Đó là giải trình của doanh nghiệp.
• Tính đến 16/10 chưa thấy HOSE hạn chế hay đình chỉ giao dịch KOS.

Chưa có công ty chứng khoán nào công bố trích lập hay lỗ do KOS, và dư nợ margin của mã này cũng chưa được công bố.

Bảng tổng hợp theo mã

Giá đỉnh, đáy của KOS, PNJ, DGC là giá điều chỉnh, tính theo giá cao nhất và thấp nhất trong ngày. FTM lấy theo báo chí. Ô "chưa có nguồn" nghĩa là không tìm thấy số liệu.

Hai cách tính −76% và −82% của KOS khác điểm xuất phát: −76% tính trong chuỗi 20 phiên sàn, −82% tính từ đỉnh một năm trước.

Điều chưa biết

• Báo cáo tài chính quý III/2026 của các công ty chứng khoán liên quan. Đây là nơi dư nợ margin và dự phòng có thể xuất hiện, nếu công ty tách riêng.
• Dư nợ margin theo từng mã (KOS, PNJ, DGC): chưa ai công bố.
• Kết quả đại hội cổ đông bất thường PNJ ngày 21/10: có thông qua phương án chào bán và mức giá hay không.
• Kết luận điều tra các vụ liên quan PNJ và DGC: chưa có.
• Bài này chỉ dựa trên báo chí và công bố của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính gốc của công ty chứng khoán, thông báo HOSE và quyết định của Ủy ban Chứng khoán chưa được đối chiếu.

Đọc rủi ro khi một mã nằm sàn

Ba điểm sau là khung để đọc rủi ro margin, không phải khuyến nghị:

1. Dư nợ margin của mã. Càng nhiều khoản vay thế chấp bằng một mã, càng nhiều lệnh giải chấp chờ sẵn. Số này ít khi được công bố riêng.
2. Thanh khoản. Dư bán sàn so với lượng lưu hành và lượng khớp mỗi phiên cho thấy bán được hay không. KOS: dư bán khoảng 42% lượng lưu hành, khớp dưới 20.000 cổ phiếu.
3. Sức khỏe doanh nghiệp. Nguyên nhân giảm là pháp lý, kế hoạch lỗ, kiểm toán ngoại trừ hay chỉ là bán giải chấp dây chuyền thì kết cục khác nhau. FTM và GAB, hai vụ có tổn thất rõ nhất, đều dẫn đến hủy niêm yết.

Giá nằm sàn là kết quả của lệnh bán không có người mua, không phải một mức giá hợp lý.

Nguồn: Báo chí (VnBusiness, VnEconomy, Nhà Đầu Tư, Thời báo Tài chính Việt Nam, Báo Pháp Luật, VietnamFinance) về FTM, FLC, PDR, HPX, DIG, trích báo cáo tài chính quý III/2019 và bán niên 2023 · HODL.VN. Tuổi Trẻ, Vietnambiz, Vietstock, VnExpress, Cafef, DNSE, Vietnamfinance về PNJ, DGC, KOS và đại hội cổ đông bất thường PNJ · HODL.VN. Lịch sử giá điều chỉnh KOS, PNJ, DGC và mức giảm từ đỉnh xuống đáy: dữ liệu giá D1 của HODL.VN, tự tính. Ghi chú nguồn mâu thuẫn: dư nợ margin FTM, dự phòng BOS 2024, ngày cảnh báo DGC, thời hạn chào bán PNJ.