Đọc báo cáo nhà thầu xây dựng: doanh thu ghi theo tiến độ, tiền về sau

Đọc báo cáo nhà thầu xây dựng: doanh thu ghi theo tiến độ, tiền về sau

Đọc báo cáo nhà thầu xây dựng khác đọc báo cáo một nhà máy. Nhà máy bán hàng rồi thu tiền trong vài tuần. Nhà thầu ghi doanh thu theo tiến độ thi công, còn tiền thì về sau nhiều tháng.

Bài này đi qua bốn chỗ dễ đọc sai nhất, kèm số thật của năm nhà thầu niêm yết. Dữ liệu đến 02/10/2026. Nếu bạn chưa quen cấu trúc một bộ báo cáo, đọc trước cấu trúc báo cáo tài chính.

Đọc báo cáo nhà thầu xây dựng

Nhà thầu không chờ bàn giao mới ghi doanh thu. Họ ghi theo phần công việc đã hoàn thành. Hoàn thành 40% hợp đồng thì ghi 40% giá trị.

Hệ quả thứ nhất: doanh thu có thể tăng rất nhanh mà tiền chưa về. Hệ quả thứ hai: doanh thu phụ thuộc vào ước tính của chính doanh nghiệp về khối lượng đã làm.

Hệ quả thứ ba quan trọng hơn. Khi chủ đầu tư từ chối quyết toán một phần khối lượng, doanh thu đã ghi các kỳ trước phải điều chỉnh lại. Đó là lý do quý 4 của nhóm này hay có bút toán lạ.

Bốn quý tới quý 2/2026, Coteccons ghi 34.340 tỷ đồng doanh thu. Giá vốn 32.898 tỷ, nên lãi gộp còn 1.442 tỷ. Trừ chi phí bán hàng và quản lý 678 tỷ, cộng thu nhập tài chính và khoản khác 253 tỷ, lợi nhuận trước thuế là 1.017 tỷ đồng.

Trong đó: LNTT là lợi nhuận trước thuế.

Nhìn chuỗi số đó, bạn thấy ngay vấn đề của nghề. Doanh thu rất lớn, nhưng phần giữ lại rất nhỏ.

Biên lợi nhuận mỏng của nghề thầu

Bảng dưới lấy bốn quý gần nhất, đến quý 2/2026, của năm nhà thầu niêm yết.

Nguồn: BCTC hợp nhất CTD, VCG, PC1, FCN, DPG · HODL.VN

Trung vị biên lãi gộp nhóm này là 13,0%. Mã thi công dân dụng thuần như Coteccons chỉ còn 4,2%. Mã có thêm mảng khác thì biên dày hơn.

Đó là chỗ phải cẩn thận. Tập Đoàn PC1 có biên gộp 21,5% vì ngoài xây lắp điện còn có nhà máy điện và bất động sản. Đạt Phương có thuỷ điện và vật liệu. Phần biên dày không đến từ việc nhận thầu.

Chiều ngược lại cũng cần tách. Biên lãi ròng 24,9% của Vinaconex không phải sức kiếm tiền của nghề thầu. Riêng quý 3/2025, doanh nghiệp này ghi 3.186 tỷ đồng doanh thu hoạt động tài chính, đẩy lợi nhuận quý lên 3.282 tỷ. Ba quý còn lại trong kỳ bốn quý cộng lại chỉ 782 tỷ đồng.

Khi lợi nhuận đổi mạnh, luôn tách phần đến từ xây lắp và phần đến từ tài chính hay thanh lý tài sản. Không tách thì khen nhầm.

Đọc báo cáo nhà thầu: soi phải thu

Phải thu khách hàng là tài sản lớn nhất trên bảng cân đối của một nhà thầu. Nó lớn hơn cả nhà xưởng và máy móc.

Cách đo nhanh là số ngày thu tiền bình quân: lấy phải thu ngắn hạn chia doanh thu bốn quý rồi nhân 365. Số càng lớn thì tiền càng nằm lâu ở chỗ chủ đầu tư.

Nguồn: BCTC hợp nhất CTD, VCG, PC1, FCN, DPG · HODL.VN

Trung vị nhóm là 128 ngày. Mức trên 250 ngày như FECON nghĩa là gần ba phần tư doanh thu một năm đang nằm ở dạng phải thu.

Số ngày dài không tự động là xấu. Dự án hạ tầng vốn ngân sách luôn quyết toán chậm. Nhưng số ngày dài và tăng dần qua nhiều quý thì phải đọc thuyết minh dự phòng phải thu khó đòi. Coteccons đã trích 1.374 tỷ đồng cho khoản này.

Dòng tiền nói thật hơn lợi nhuận

Cột cuối bảng trên là tỷ lệ dòng tiền kinh doanh chia lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ. Tỷ lệ quanh một là bình thường. Lợi nhuận ghi được thì tiền cũng về.

Trong đó: CFO là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh, LNST mẹ là lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ.

Tỷ lệ dưới 0,5 nhiều quý liền là dấu hiệu cần đào sâu. Lợi nhuận đã ghi nhưng tiền còn nằm ở công trường hoặc ở chủ đầu tư.

Tỷ lệ âm thì nặng hơn. Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh có dòng tiền kinh doanh âm 1.294 tỷ đồng trong bốn quý gần nhất, dù vẫn báo lãi 110 tỷ. Phần lớn tiền đang nằm trong tồn kho dự án.

Một nhà thầu có thể báo lãi vài năm liền rồi vỡ thanh khoản. Dòng tiền là chỗ phát hiện sớm.

Tiền ứng trước và nợ vay

Người mua trả tiền trước là tiền chủ đầu tư ứng trước. Nó nằm bên nợ phải trả nhưng là nguồn vốn rẻ nhất của nhà thầu.

Khoản này lớn cho thấy nhà thầu có vị thế thương lượng tốt, hoặc đang có nhiều hợp đồng mới khởi động. Coteccons giữ 9.029 tỷ đồng ở dòng này, bằng khoảng một phần tư doanh thu năm.

Đối chiếu nó với nợ vay. Nhà thầu nào vốn ứng trước ít mà nợ vay cao thì đang tự bỏ tiền ra làm. Vay và nợ thuê tài chính của FECON bằng 165% vốn chủ thuộc cổ đông mẹ, của Coteccons chỉ 62%.

Chi phí lãi vay cũng đáng theo. Bốn quý gần nhất, FECON trả 270 tỷ đồng lãi vay trên 771 tỷ lãi gộp. Khoản lãi vay ăn hết 35% lãi gộp.

Báo cáo nhà thầu xây dựng, cách đọc

Khi đã quen bốn chỗ trên, việc đọc trở nên nhanh. Thứ tự tôi dùng gồm năm bước.

1. Doanh thu bốn quý và tốc độ tăng, để biết khối lượng công việc đang chạy.
2. Biên lãi gộp, kèm việc tách mảng xây lắp khỏi mảng khác.
3. Số ngày thu tiền và dự phòng phải thu khó đòi, để biết chất lượng doanh thu.
4. Dòng tiền kinh doanh so với lợi nhuận, để biết tiền có về hay không.
5. Người mua trả tiền trước đặt cạnh nợ vay, để biết ai đang tài trợ công trường.

Một bộ báo cáo quý chỉ cho một lát cắt. Muốn thấy xu hướng, lấy ít nhất tám quý liên tiếp. Nhóm xây dựng có mùa vụ rõ: quý 1 thường thấp vì nghỉ Tết, quý 4 cao vì dồn quyết toán.

Ngành xây dựng chín tháng năm 2026 có giá trị tăng thêm tăng 12,22% so với cùng kỳ, theo Tổng cục Thống kê. Khối lượng việc đang nhiều, nhưng từng doanh nghiệp vẫn phải tự lo phần tiền về.

Thuật ngữ trong thuyết minh tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính. Muốn xem một bài phân tích mã xây lắp điện cụ thể, mời đọc bài về Tập Đoàn PC1.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.