Đọc báo cáo doanh nghiệp xi măng: chi phí than và điện ăn vào biên lợi nhuận

Đọc báo cáo doanh nghiệp xi măng: chi phí than và điện ăn vào biên lợi nhuận

Đọc báo cáo doanh nghiệp xi măng cần tách rõ hai khoản chi phí lớn nhất. Đó là than đốt lò và điện chạy máy nghiền. Hai khoản này chiếm tỷ trọng cao nhất trong giá vốn hàng bán. Nhưng báo cáo tài chính không tách riêng từng khoản trong bảng kết quả kinh doanh.

Bài này dùng số thật của bốn doanh nghiệp xi măng niêm yết. Đó là Vicem Hà Tiên, mã HT1. Xi măng Bỉm Sơn, mã BCC. Xi măng Vicem Bút Sơn, mã BTS. Xi măng Vicem Hoàng Mai, mã HOM. Dữ liệu đến 02/10/2026. Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh, mã QNC, không có đủ báo cáo quý 2/2026. Mã này không đưa vào bảng so sánh.

Đọc báo cáo doanh nghiệp xi măng

Trong báo cáo kết quả kinh doanh, dòng lớn nhất sau doanh thu thuần là giá vốn hàng bán. Khoản này gồm ba phần. Nguyên liệu như đá vôi, thạch cao, phụ gia. Nhiên liệu như than, dầu. Điện năng chạy toàn bộ dây chuyền nghiền, nung, đóng bao.

Quý 2/2026, Vicem Hà Tiên ghi nhận doanh thu thuần 2.261 tỷ đồng. Giá vốn hàng bán là 1.937 tỷ đồng. Khoản này chiếm gần 86% doanh thu. Phần còn lại là lãi gộp, 324 tỷ đồng. Biên lợi nhuận gộp tương ứng là 14,3%.

Biên lợi nhuận gộp mỏng là đặc điểm chung của ngành xi măng. Giá bán không đổi nhưng than hay điện tăng giá thì phần lãi gộp đó co lại rất nhanh.

Than chiếm gần một nửa chi phí

Lò nung clinker dùng than làm nhiên liệu chính. Theo dữ liệu giá hàng hoá thế giới của World Bank, bản Pink Sheet cập nhật 02/10/2026, giá than Úc tháng 9/2026 là 147,1 đô la Mỹ một tấn. Tháng 7/2026, giá than này chỉ 131,9 đô la. Tức tăng khoảng 11,5% trong hai tháng.

Báo cáo tài chính của bốn doanh nghiệp xi măng không tách riêng dòng chi phí than. Vì vậy không thể nói chính xác than chiếm bao nhiêu phần trăm giá vốn của từng mã. Cách đọc đúng là theo dõi biên lợi nhuận gộp biến động cùng chiều với giá than thế giới. Đừng tìm một con số cố định không có trong báo cáo.

Bốn quý gần nhất đến quý 2/2026, biên lợi nhuận gộp của Vicem Hà Tiên dao động từ 12,9 đến 14,3%. Của Bỉm Sơn dao động từ 7,8 đến 10,8%. Biên độ dao động rộng một phần phản ánh giá than thế giới đi lên trong giai đoạn này.

Điện: chi phí cố định đang tăng

Khác với than, giá điện doanh nghiệp xi măng trả không đổi theo ngày. Giá này theo quyết định của Bộ Công Thương. Giá bán điện bình quân hiện hành là 2.204,0655 đồng một kWh. Mức này áp dụng từ 10/05/2025, theo Quyết định 1279/QĐ-BCT ngày 09/05/2025. Chưa có lần điều chỉnh nào sau đó.

Doanh nghiệp sản xuất đấu nối từ 110 kV trở lên trả theo ba khung giờ. Giờ cao điểm là 3.266 đồng một kWh. Giờ bình thường là 1.811 đồng một kWh. Giờ thấp điểm là 1.146 đồng một kWh.

Nhà máy xi măng chạy liên tục hai mươi bốn giờ. Việc này giữ lò nung ổn định. Vì vậy nhà máy không thể né hoàn toàn giờ cao điểm. Đây là lý do chi phí điện của ngành xi măng cao hơn nhiều ngành sản xuất theo ca hành chính.

Biên gộp bốn doanh nghiệp xi măng

Tính trên bốn quý liên tiếp đến quý 2/2026, biên lợi nhuận gộp của Vicem Hoàng Mai cao nhất nhóm, 14,8%. Vicem Hà Tiên theo sau, 13,7%. Bỉm Sơn và Bút Sơn thấp hơn hẳn, lần lượt 9,4 và 9,3%.

Khoảng cách này không chỉ do giá than hay điện. Vị trí nhà máy cũng đóng vai trò. Quy mô dây chuyền cũng vậy. Cơ cấu sản phẩm, xi măng rời bán cho dự án lớn hay xi măng bao bán lẻ, cũng khác nhau giữa bốn mã. Nhưng khi hai doanh nghiệp cùng chịu một mức giá than thế giới, doanh nghiệp biên mỏng hơn sẽ nhạy hơn với mỗi lần giá than tăng.

Báo cáo doanh nghiệp xi măng đọc gì

Sau khi nắm cơ cấu chi phí, bước tiếp theo là nhìn vào chi phí tài chính. Bốn doanh nghiệp này đều vay nợ để đầu tư dây chuyền. Lãi vay cộng thêm vào giá vốn đã mỏng. Khoản này quyết định doanh nghiệp nào còn lãi, doanh nghiệp nào lỗ trong quý xấu.

Muốn ôn lại cấu trúc một bộ báo cáo trước, xem cấu trúc báo cáo tài chính. Một ví dụ đọc chi phí nguyên liệu đầu vào ở ngành khác nằm ở bài phân tích Hoà Phát.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.