Call margin và giải chấp (force sell) là gì

Call margin là gì? Đó là lệnh công ty chứng khoán gửi khi tỷ lệ ký quỹ của tài khoản rơi xuống dưới mức duy trì, yêu cầu bạn bổ sung tài sản. Không bổ sung đúng hạn thì công ty được bán cổ phiếu bảo đảm. Việc bán này gọi là bán giải chấp hay force sell.

Call margin là gì và chạy ra sao

Điều 9 Thông tư 120/2020/TT-BTC, sửa bởi Thông tư 68/2024/TT-BTC và 08/2026/TT-BTC, đặt cơ chế xử lý khi giá giảm. Nhà đầu tư phải giữ tỷ lệ ký quỹ ban đầu và tỷ lệ ký quỹ duy trì theo hợp đồng. Khi tỷ lệ xuống dưới mức duy trì, công ty phát lệnh gọi ký quỹ bổ sung. Không bổ sung đúng thời hạn trong hợp đồng thì công ty có quyền bán chứng khoán bảo đảm.

Thông tư không ấn định con số. Mức duy trì, mức giải chấp và thời hạn bổ sung do từng công ty ghi trong hợp đồng. Bài này dùng ba mốc giả định để minh hoạ: ban đầu 50%, duy trì 40%, giải chấp 30%.

Từng bước tính giá call margin

Quy trình đi theo thứ tự: giá giảm, tỷ lệ ký quỹ giảm theo, chạm mức duy trì thì bị gọi ký quỹ, hết hạn không bổ sung thì bị bán giải chấp.

Tỷ lệ ký quỹ trên tài khoản cho biết phần tài sản ròng chiếm bao nhiêu giá trị cổ phiếu:

Dư nợ giữ nguyên khi giá đổi. Vì vậy giá làm tỷ lệ chạm mốc duy trì suy ra được từ dư nợ mỗi cổ phiếu:

Thay mốc giải chấp vào vị trí của mức duy trì sẽ ra giá bán giải chấp. Hai giá này tính được ngay khi mua, nên có thể đặt cảnh báo từ đầu.

Bài liên quan

Cách danh sách mã được vay thay đổi theo quý có trong bài học cổ phiếu được giao dịch ký quỹ. Chi phí vay cộng dồn theo ngày có trong bài lãi vay margin.

Call margin là gì: diễn biến VIC

Cổ phiếu VIC niêm yết trên HOSE, dữ liệu đến phiên 26/10/2026. Giả sử mua 1.000 cổ phiếu ngày 07/01/2026 ở giá đóng cửa 179.000 đồng, đúng mức đóng cửa cao nhất của quý I/2026. Giá trị mua 179.000.000 đồng, vay 50% là 89.500.000 đồng, dư nợ 89.500 đồng mỗi cổ phiếu.

Giá kích hoạt tính được: call margin ở 89.500 / 0,6 = 149.167 đồng, thấp hơn giá mua 16,7%. Giải chấp ở 89.500 / 0,7 = 127.857 đồng, thấp hơn 28,6%. Diễn biến thật của giá đóng cửa:

Ngày 28/01, để đưa tỷ lệ về 50%, bạn phải trả bớt hoặc nộp thêm 19.250.000 đồng. Để chỉ về lại 40%, cần 5.200.000 đồng. Đây là phép tính theo giả định, hợp đồng của bạn có thể yêu cầu mức khác.

Giả sử không bổ sung và công ty bán toàn bộ ngày 04/02 ở 121.600 đồng. Bạn nhận 121.600.000 đồng, trả nợ 89.500.000 đồng, còn 32.100.000 đồng. Lãi vay 12% một năm trong 28 ngày, giả định, là 823.890 đồng. Bạn còn khoảng 31.276.000 đồng từ 89.500.000 đồng vốn, tức lỗ khoảng 65,1%. Cùng lúc giá cổ phiếu chỉ giảm 32,1%.

Sáu ngày sau, giá hồi lên 141.500 đồng. Người giữ bằng vốn riêng không bị ép bán ở mức đáy. Người bị giải chấp thì đã chốt lỗ trước đó.

Phòng tránh bị giải chấp

Có ba thói quen hạ rủi ro, đều là kỹ thuật quản lý vị thế chứ không phải dự đoán giá.

Thứ nhất, tính trước giá kích hoạt như bảng trên rồi đặt cảnh báo giá ở mức cao hơn nó. Thứ hai, vay ít hơn hạn mức. Tỷ lệ ban đầu càng cao, giá càng phải giảm sâu mới chạm mức duy trì. Với duy trì 40%, ban đầu 60% chịu được mức giảm 33,3% thay vì 16,7%.

Thứ ba, kiểm tra mã có trong danh sách ký quỹ. Mã bị loại không còn tính vào tài sản bảo đảm, nên tỷ lệ có thể tụt dưới mức duy trì dù giá không đổi.

Tình huống đặc biệt

Ví dụ trên đơn giản hơn thực tế ở một số điểm.

Ba mốc 50%, 40% và 30% là giả định, không phải quy định chung. Công ty chứng khoán có thể đặt mức khác và đổi theo từng mã.

Ví dụ dùng giá đóng cửa. Thực tế công ty tính tỷ lệ theo giá thị trường lúc quét tài khoản. Họ cũng có thể dùng giá cho vay riêng của mã, nên kết quả có thể lệch.

Công ty thường chỉ bán đủ để đưa tỷ lệ về mức yêu cầu, không nhất thiết bán hết. Bán toàn bộ ở trên chỉ để dễ tính. Giá có thể đứng im nhiều phiên rồi giảm mạnh. VIC đứng ở 140.500 đồng ba phiên liên tiếp trước khi xuống 130.700 đồng. Khi đó tài khoản qua mốc giải chấp rất nhanh. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp