Phân tích kịch bản là gì

Phân tích kịch bản là gì? Đó là kỹ thuật dựng vài tình huống khác nhau về tương lai, thường là tốt, cơ sở và xấu, mỗi tình huống là một bộ giả định nhất quán, rồi tính kết quả cho từng tình huống. Trong tiếng Anh gọi là scenario analysis.

Phân tích kịch bản là gì

Doanh thu giảm thường đi kèm biên lợi nhuận giảm, vì chi phí cố định vẫn còn. Nếu chỉ đổi từng biến riêng lẻ, ta bỏ lỡ mối liên hệ đó. Mỗi kịch bản vì vậy gom các biến cùng chiều thành một câu chuyện, ví dụ nhu cầu yếu kéo theo giá bán và biên đều thấp hơn.

Kỹ thuật này đi cùng phân tích độ nhạy: độ nhạy cho biết biến nào quan trọng, kịch bản cho biết các biến đổi cùng nhau thì ra sao.

Phân tích kịch bản là gì: ví dụ REE

Dữ liệu đến Q2/2026, cộng bốn quý từ Q3/2025 đến Q2/2026. Số làm tròn một chữ số thập phân nên tổng có thể lệch 0,1.

Để đơn giản, bài giữ phần còn lại cố định ở −204,3 tỷ đồng. Ba kịch bản dưới đây là giả định minh hoạ, không phải dự báo của HODL.VN hay của doanh nghiệp.

Khoảng kết quả đi từ 3.121,0 đến 4.339,6 tỷ đồng, chênh 1.218,6 tỷ đồng. Kịch bản xấu mất 611,0 tỷ đồng so với gốc, kịch bản tốt thêm 607,6 tỷ đồng.

Xác suất của kịch bản

Có thể gán xác suất giả định cho từng kịch bản để tính kết quả kỳ vọng. Với xác suất 25% cho kịch bản tốt, 50% cho cơ sở và 25% cho xấu, lợi nhuận trước thuế bình quân gia quyền là 0,25 × 4.339,6 + 0,5 × 3.850,1 + 0,25 × 3.121,0, được 3.790,2 tỷ đồng, cao hơn gốc 1,6%.

Xác suất do người làm tự chọn, không có căn cứ thống kê chặt. Vì vậy con số bình quân nên đọc cùng khoảng kết quả, không đọc riêng lẻ.

Cách làm phân tích kịch bản

Bắt đầu từ những biến tác động mạnh nhất, tìm bằng phân tích độ nhạy. Mỗi kịch bản cần một câu chuyện: nguyên nhân là gì, các biến đổi theo chiều nào. Kịch bản xấu nên đủ khắt khe để làm người dùng mô hình thấy rủi ro, nhưng vẫn có thể xảy ra.

Tránh dựng kịch bản tốt chỉ bằng cách tăng mọi biến lên một mức tuỳ ý. Nếu các biến mâu thuẫn nhau, như doanh thu tăng mạnh nhưng chi phí giảm, kịch bản mất giá trị.

Với nhà đầu tư cổ phiếu, kịch bản giúp trả lời câu hỏi thiết thực: nếu tình huống xấu xảy ra, lợi nhuận còn bao nhiêu và doanh nghiệp có còn đủ khả năng trả nợ, chi cổ tức không.

Giới hạn

Thứ nhất, số kịch bản ít nên không bao phủ hết các khả năng. Thực tế có thể tệ hơn kịch bản xấu.

Thứ hai, kịch bản nhạy với giả định người làm. Hai người dựng ba kịch bản khác nhau cho cùng một doanh nghiệp.

Thứ ba, xác suất gán tay không đáng tin như xác suất đo được. Nếu cần phân phối đầy đủ, dùng mô phỏng Monte Carlo.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Xem phân tích độ nhạy, DCF, biên lợi nhuận gộp và NPV. Khung chung nằm trong 12 mô hình định giá chứng khoán. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.