Ngân hàng Nhà nước mua USD có làm tỷ giá tăng không? Cơ chế và tác động tới ngân hàng

Từ ngày 11/11/2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mua USD giao ngay của các ngân hàng ở giá 25.500 đồng/USD, định kỳ thứ Hai và thứ Tư hằng tuần. Năm ngày trước đó, NHNN đã hoán đổi 2 tỷ USD kỳ hạn 182 ngày.

Hai nghiệp vụ cùng bơm tiền đồng vào hệ thống. Nhưng tác động lên tỷ giá và lên lợi nhuận ngân hàng không giống nhau.

Hai nghiệp vụ trong một tuần

Khác biệt chính là thời hạn. Hoán đổi giống một khoản cho vay tiền đồng có USD bảo đảm: sau 182 ngày ngân hàng mua lại USD, tiền đồng quay về NHNN. Mua giao ngay là mua đứt, USD vào dự trữ ngoại hối, tiền đồng ở lại hệ thống.

Trong hoán đổi, hai mức giá 24.399 và 24.704 không phải giá thị trường. Con số có ý nghĩa là chênh lệch 305 đồng, tương đương khoảng 2,5%/năm. Đó là chi phí để ngân hàng có tiền đồng 6 tháng, thấp hơn nhiều lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 3 tháng bình quân tháng 10 là 6,6%/năm.

Giá 25.500 so với thị trường

Trước ngày 11/11, giá mua USD niêm yết của NHNN là 24.380 đồng, chỉ sát sàn biên độ và gần như không ngân hàng nào bán ở giá đó. Mức mới cao hơn 1.120 đồng, đưa giá NHNN mua về sát thị trường:

• Liên ngân hàng chốt ngày 9/11: 25.547, trong phiên có lúc xuống 25.480, thấp nhất từ giữa tháng 3/2025.
• Tỷ giá trung tâm ngày 11/11: 25.611, biên độ 24.330 – 26.892.
• Vietcombank niêm yết ngày 11/11: mua 25.410, bán 25.820.
• Thị trường tự do ngày 11/11: mua 25.840, bán 25.890.

Có làm USD tăng giá không?

Trực tiếp thì không. NHNN mua ở 25.500, thấp hơn giá liên ngân hàng. Ngân hàng chỉ bán cho NHNN khi không bán được giá cao hơn ngoài thị trường, tức là khi tỷ giá liên ngân hàng lùi về sát 25.500. Khi tỷ giá còn trên mức đó, NHNN gần như không mua được bao nhiêu.

Vì vậy, giá 25.500 hoạt động như một mức sàn: mỗi khi USD giảm về đây sẽ có người mua lớn nhất thị trường đứng chờ. Từ đỉnh đầu tháng 8, USD liên ngân hàng đã giảm đáng kể nhờ nguồn cung ngoại tệ dồi dào:

• Xuất siêu tháng 10/2026 đạt 7,31 tỷ USD, cao nhất từ năm 2013.
• Vốn FDI giải ngân 10 tháng ước 24,08 tỷ USD, tăng 13,1%.

Mức sàn chặn đà tiền đồng lên giá. Nó không tạo đà cho USD đi lên.

Gián tiếp thì có ba lực đẩy USD đi lên, cần theo dõi:

1. Lãi suất tiền đồng hạ. Tiền đồng bơm ra làm lãi suất liên ngân hàng giảm, khoảng chênh với lãi suất USD hẹp lại, giữ USD trở nên hấp dẫn hơn. Lãi suất qua đêm đã tăng từ 3,7% ngày 3/11 lên 4,6% ngày 9/11. Bơm tiền là để kéo mức này xuống.
2. Fed. CPI Mỹ tháng 10 tăng 0,4% so với tháng trước, thị trường đặt cược Fed tăng lãi suất trong tháng 12, chỉ số USD vượt 102.
3. USD bị rút khỏi thị trường. Mỗi USD NHNN mua vào dự trữ là một USD rời khỏi liên ngân hàng. Mua đều đặn hai phiên mỗi tuần làm nguồn cung mỏng đi.

Tổng hợp lại, vùng 25.500 – 25.600 nhiều khả năng giữ được trong ngắn hạn. Khoảng trống 47 đồng giữa giá NHNN mua và giá liên ngân hàng cho thấy NHNN không định đẩy tỷ giá lên. Nếu muốn, NHNN đã đặt giá mua cao hơn giá thị trường.

Tác động tới kinh doanh ngoại hối của ngân hàng

Dòng "lãi thuần hoạt động kinh doanh ngoại hối" trên BCTC ngân hàng gồm ba phần:

• Chênh lệch mua bán ngoại tệ với khách hàng.
• Lãi lỗ đánh giá lại trạng thái ngoại tệ.
• Lãi lỗ hợp đồng phái sinh tiền tệ, như kỳ hạn và hoán đổi.

Ba nhóm ngân hàng chịu tác động khác nhau.

Nhóm đang giữ trạng thái USD dương. Khi tiền đồng lên giá, USD trong tay mất giá trị quy đổi và bị ghi lỗ đánh giá lại. Mức sàn 25.500 chặn phần lớn rủi ro này. Các ngân hàng này còn có thêm một người mua chắc chắn với giá biết trước, giảm trạng thái USD được ngay khi cần.

Nhóm thiếu tiền đồng. Hoán đổi 182 ngày cho tiền đồng với chi phí khoảng 2,5%/năm, rẻ hơn vay liên ngân hàng. Phần chi phí hoán đổi thường hạch toán vào dòng kinh doanh ngoại hối, còn lợi ích từ tiền đồng giá rẻ nằm ở thu nhập lãi. Vì vậy, một ngân hàng dùng nhiều hoán đổi có thể lỗ ở dòng ngoại hối nhưng không lỗ trên tổng thể. Cần đọc dòng ngoại hối cùng thu nhập lãi thuần.

Mảng mua bán với khách hàng. Khi tỷ giá có sàn và biến động hẹp, doanh nghiệp xuất khẩu có thể bớt vội bán USD kỳ hạn, nhu cầu phòng ngừa rủi ro tỷ giá giảm theo. Phần lãi từ chênh lệch giá và phái sinh với khách hàng khó tăng mạnh như 9 tháng đầu năm, khi tỷ giá đi một chiều.

Ngân hàng nào có USD để bán

Chỉ ngân hàng có trạng thái ngoại tệ dương mới bán được cho NHNN, và chỉ bán tới mức đưa trạng thái về cân bằng. Trạng thái USD của từng ngân hàng nằm trong thuyết minh "Rủi ro tiền tệ" của BCTC hợp nhất:

• Nội bảng: tài sản bằng USD trừ nợ và vốn bằng USD.
• Ngoại bảng: hợp đồng mua bán USD kỳ hạn, hoán đổi, cam kết chưa đến hạn.
• Ròng: cộng hai phần trên. Đây là lượng USD ngân hàng thực sự dư hoặc thiếu.

Triệu USD quy theo giá 25.500 đồng. BCTC quý 3 của BIDV và SHB không có bảng rủi ro tiền tệ, nên dùng số bán niên 30/6/2026. Vietcombank chỉ công bố phần nội bảng; tại 30/6/2026 con số này là 11.265,7 tỷ đồng, tức đã giảm khoảng 3.577 tỷ đồng trong quý 3.

Ba điều rút ra từ bảng:

1. Lượng USD có thể bán nhỏ so với quy mô bơm tiền. Năm ngân hàng có trạng thái ròng dương cộng lại khoảng 15.461 tỷ đồng, tương đương 606 triệu USD. Thêm phần nội bảng của Vietcombank thì khoảng 908 triệu USD. Con số này chưa bằng một nửa đợt hoán đổi 2 tỷ USD. Muốn mua nhiều hơn, NHNN phải chờ USD mới chảy vào ngân hàng từ doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư nước ngoài.
2. Nhìn nội bảng dễ đọc sai. VietinBank dư gần 19.900 tỷ đồng USD trên bảng cân đối, nhưng gần như toàn bộ đã bán kỳ hạn hoặc hoán đổi ở ngoại bảng. Phần dư thật chỉ còn 1.078 tỷ đồng. Techcombank ngược lại: nội bảng âm, ngoại bảng dương lớn, ròng dương nhiều nhất nhóm.
3. Trạng thái USD khớp với kết quả kinh doanh ngoại hối. VPBank thiếu khoảng 381 triệu USD và lỗ ngoại hối 1.996 tỷ đồng trong 9 tháng. Ngân hàng thiếu USD phải mua kỳ hạn hoặc hoán đổi để bù, chi phí đó ghi vào dòng ngoại hối. Mức sàn 25.500 giúp nhóm này: USD khó tăng vọt, chi phí bù trạng thái ít bất ngờ hơn.

Tác động tới chứng khoán

Tiền rẻ hơn là kênh tác động lớn nhất. Đợt hoán đổi đưa ra gần 48.800 tỷ đồng, mỗi 1 tỷ USD mua giao ngay đưa thêm khoảng 25.500 tỷ đồng. Lãi suất liên ngân hàng hạ kéo theo chi phí vốn của ngân hàng và chi phí cho vay ký quỹ của công ty chứng khoán. Áp lực tăng lãi suất huy động cũng giảm. Với thị trường cổ phiếu, lãi suất thấp hơn thường có nghĩa là mặt bằng định giá được nâng đỡ.

Khối ngoại: rủi ro tỷ giá giảm, nhưng chưa quay lại mua. Khối ngoại bán ròng khớp lệnh trên cả ba sàn liên tục từ giữa năm:

Với nhà đầu tư nước ngoài, mức sàn 25.500 có hai mặt. Tiền đồng khó lên giá thêm, nên phần lãi tỷ giá khi đổi tiền về USD bị giới hạn. Ngược lại, tỷ giá ổn định giúp giảm rủi ro mất giá bất ngờ. Hai phiên 10/11 và 11/11, khối ngoại mua ròng 391,4 tỷ đồng rồi bán ròng 59,1 tỷ đồng, chưa đủ để gọi là đổi chiều.

Tác động theo nhóm ngành:

• Ngân hàng dư USD (Techcombank, Vietcombank, Sacombank, SHB, ACB): có thêm người mua chắc chắn cho USD đang giữ, rủi ro lỗ đánh giá lại được chặn.
• Ngân hàng thiếu tiền đồng hoặc thiếu USD (VPBank, BIDV, HDBank): hưởng lợi từ tiền đồng rẻ qua hoán đổi. Mức sàn tỷ giá giúp chi phí bù trạng thái USD dễ dự đoán hơn.
• Công ty chứng khoán: lãi suất liên ngân hàng hạ giúp giảm chi phí vốn cho vay ký quỹ.
• Doanh nghiệp xuất khẩu (thuỷ sản, dệt may, gỗ): doanh thu bằng USD, mức sàn giữ giá trị quy đổi ra tiền đồng không giảm thêm.
• Doanh nghiệp có nợ vay bằng USD (hàng không, điện, nhập khẩu nguyên liệu): đã có lãi tỷ giá khi tiền đồng lên giá từ tháng 8. Với mức sàn, phần lãi này khó tăng thêm.

Phản ứng giá đến nay còn nhỏ. Từ phiên 04/11, ngày công bố đợt hoán đổi, đến phiên 11/11, VN-Index tăng từ 1.733,02 lên 1.746,90 điểm (+0,8%). Cổ phiếu ngân hàng đi ngang:

Thị trường chưa phản ánh nhiều vì hiệu ứng lãi suất cần thời gian: tiền bơm ra phải đủ lớn và kéo dài thì lãi suất huy động và cho vay mới giảm theo.

Cần theo dõi gì

• Khối lượng mua mỗi phiên thứ Hai và thứ Tư. Mua được ít nghĩa là tỷ giá còn đứng trên 25.500. Mua được nhiều nghĩa là tiền đồng đang chạm sàn.
• Lãi suất qua đêm. Mục tiêu của đợt bơm tiền là kéo lãi suất qua đêm xuống từ mức 4,6%.
• Cuộc họp Fed ngày 8 – 9/12. Nếu Fed tăng lãi suất, USD toàn cầu mạnh lên. Khi đó tỷ giá có thể tách khỏi vùng 25.500 đi lên, và NHNN không cần mua nữa.
• Khối ngoại. Tỷ giá ổn định là điều kiện cần để khối ngoại ngừng bán ròng, nhưng chưa phải điều kiện đủ.
• Tháng 5/2027. Hợp đồng hoán đổi 2 tỷ USD đáo hạn, gần 48.800 tỷ đồng rút về NHNN.