Lợi nhuận bất thường là gì

Lợi nhuận bất thường là gì? Đó là phần lợi nhuận đến từ khoản thu không thuộc hoạt động kinh doanh chính hoặc không chắc lặp lại, như thanh lý tài sản, hoàn nhập dự phòng, tiền đền bù hay chênh lệch tỷ giá.

Các khoản thường gặp

Thu nhập bất thường hay gặp gồm lãi thanh lý tài sản cố định hoặc bất động sản, tiền đền bù khi bị thu hồi đất, hoàn nhập dự phòng, lãi bán khoản đầu tư hoặc công ty con, xoá nợ phải trả và lãi chênh lệch tỷ giá chưa thực hiện. Chiều ngược lại cũng có: tiền phạt, bồi thường, trích lập dự phòng lớn một lần.

Báo cáo kết quả kinh doanh có một dòng riêng cho thu nhập khác trừ chi phí khác, gọi là lợi nhuận khác. Các khoản còn lại có thể nằm ngay trong hoạt động kinh doanh, nên cần đọc thuyết minh.

Công thức lợi nhuận bất thường

Lợi nhuận hoạt động kinh doanh là dòng lãi lỗ từ hoạt động kinh doanh trên báo cáo, đã gồm doanh thu, giá vốn, chi phí bán hàng, quản lý và phần tài chính. Từ đó tính EPS lõi:

Tỷ lệ sau thuế là lợi nhuận cổ đông công ty mẹ chia lợi nhuận trước thuế. Đây là giả định đơn giản: khoản bất thường chịu cùng mức thuế với phần còn lại.

Ví dụ lợi nhuận bất thường với PHR

Cổ phiếu PHR có báo cáo hợp nhất kỳ Q2/2026, giá đóng cửa phiên 26/10/2026 là 32.550 đồng. Bảng dùng bốn quý từ Q3/2025 đến Q2/2026, đơn vị tỷ đồng.

Số làm tròn nên tổng các dòng lệch 0,1. Lợi nhuận khác chiếm 617,1 / 1.171,9 = 52,7% lợi nhuận trước thuế bốn quý, và lớn hơn lợi nhuận hoạt động kinh doanh. Riêng hai quý đầu năm 2026, lợi nhuận khác là 232,3 và 264,0 tỷ đồng.

Tiếp theo là ảnh hưởng đến định giá. Vốn góp khoảng 1.355 tỷ đồng chia mệnh giá 10.000 đồng, được 135,50 triệu cổ phiếu. Lợi nhuận cổ đông công ty mẹ bốn quý là 935,1 tỷ đồng, EPS là 6.901 đồng và P/E là 32.550 / 6.901 = 4,72 lần.

Giả định minh hoạ: tỷ lệ sau thuế bằng 935,1 / 1.171,9 = 79,8%. Lợi nhuận hoạt động kinh doanh 554,9 tỷ đồng khi đó tương ứng khoảng 442,8 tỷ đồng sau thuế. EPS lõi bằng 442,8 tỷ chia 135,50 triệu, khoảng 3.268 đồng. P/E tính trên EPS lõi là 32.550 / 3.268 = 9,96 lần, gấp 2,1 lần P/E gốc.

Đọc lợi nhuận bất thường thế nào

Khi lợi nhuận khác chiếm quá nửa, P/E 4,72 lần phản ánh phần lợi nhuận mà thị trường có thể không coi là bền. P/E lõi 9,96 lần là cách đọc thận trọng hơn. Mức hợp lý nằm giữa hai con số, tuỳ khoản bất thường lặp lại bao nhiêu.

Báo cáo hợp nhất không cho biết khoản này là gì. Thuyết minh báo cáo mới nêu nguồn: thanh lý, đền bù hay hoàn nhập. Hãy hỏi ba điều: nguồn là gì, đã thu bằng tiền chưa, và kỳ sau còn không.

Giới hạn của lợi nhuận bất thường

Thứ nhất, lợi nhuận khác không phải toàn bộ khoản bất thường. Hoàn nhập dự phòng hay lãi đầu tư có thể nằm trong hoạt động kinh doanh. Cách tách ở trên chỉ là bước đầu.

Thứ hai, bất thường nhưng lặp lại. Cổ phiếu VOS trong 10 quý từ Q1/2024 đến Q2/2026 có ba quý lợi nhuận khác lớn.

Ở cả ba quý, lợi nhuận khác lớn hơn phần hoạt động. Bảy quý còn lại, lợi nhuận khác chỉ nằm trong khoảng -6 đến +1 tỷ đồng. Nếu khoản này là nghiệp vụ thường xuyên của doanh nghiệp thì coi nó là bất thường sẽ cho EPS lõi quá thấp. Cần đọc thuyết minh từng quý.

Thứ ba, tỷ lệ thuế giả định 79,8% là xấp xỉ. Khoản bất thường có thể chịu thuế khác, nên EPS lõi chỉ là ước lượng.

Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

Dấu hiệu điều chỉnh lợi nhuận nằm ở quản trị lợi nhuận và dấu hiệu cảnh báo. Cách chuyển lợi nhuận thành mức giá nằm ở 12 mô hình định giá chứng khoán. Ví dụ trên chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.