Bong bóng tài sản là gì

Bong bóng tài sản là gì? Đó là tình trạng giá một tài sản tăng vọt và vượt xa giá trị cơ bản của nó, chủ yếu vì người mua kỳ vọng giá còn tăng chứ không vì tài sản đó tạo ra thu nhập tương xứng. Tên tiếng Anh là asset bubble. Khi niềm tin đảo chiều, giá giảm mạnh và bong bóng vỡ.

Bong bóng tài sản hình thành

Bong bóng bắt đầu từ một câu chuyện có thật: công nghệ mới, chính sách nới lỏng, hay một thị trường mở cửa. Giá tăng theo, thu hút thêm người mua. Giai đoạn đầu thường là nhà đầu tư có kinh nghiệm vào trước, sau đó đám đông tham gia vì sợ bỏ lỡ.

Ba yếu tố thường góp mặt cùng lúc. Thứ nhất là tín dụng dễ dàng: lãi suất thấp và vay ký quỹ phổ biến. Thứ hai là tâm lý đám đông, thể hiện qua FOMO và tâm lý tham lam. Thứ ba là luận điểm kiểu "lần này khác", cho rằng các thước đo định giá cũ không còn đúng.

Bốn giai đoạn bong bóng tài sản

Mô hình phổ biến chia vòng đời thành bốn bước. Khởi đầu: giá tăng dần có lý do rõ ràng. Bùng nổ: dòng tiền đổ vào, truyền thông chú ý. Hưng phấn: giá tăng theo đường dốc, mọi mức định giá đều được bào chữa. Vỡ: một cú sốc nhỏ làm đảo chiều, người bán dồn dập, giá rơi nhanh hơn nhiều so với lúc lên.

Sau khi vỡ, thị trường thường rơi vào pha thị trường giảm kéo dài, và có thể đi cùng suy thoái kinh tế nếu bong bóng gắn với tín dụng và hệ thống ngân hàng.

Ví dụ giả định về định giá

Ví dụ dưới đây là giả định minh hoạ, không phải một cổ phiếu có thật. Cổ phiếu A có lợi nhuận mỗi cổ phiếu là 2.000 đồng và lợi nhuận này không đổi.

Giá tăng gấp bốn trong khi lợi nhuận không đổi. Người mua ở mức 80.000 đồng chỉ nhận về lợi suất lợi nhuận 2,50%, thấp hơn nhiều so với 10,00% ban đầu. Muốn có lãi, họ phải trông vào việc có người khác trả giá cao hơn. Cách đọc P/E xem ở bài P/E là gì.

VN-Index giai đoạn 2006 đến 2009

Thị trường Việt Nam từng có một nhịp tăng nóng rồi giảm sâu. VN-Index đóng cửa 751,77 điểm ngày 29/12/2006 và lên 1.170,67 điểm ngày 12/03/2007, tăng 55,72% trong chưa đầy ba tháng. Sau đó chỉ số giảm về 235,50 điểm ngày 24/02/2009, tức giảm 79,88% so với đỉnh.

Không nên gán toàn bộ đợt giảm này cho bong bóng. Giai đoạn 2008 còn có lạm phát cao trong nước và khủng hoảng tài chính toàn cầu. Ví dụ chỉ cho thấy biên độ có thể rộng đến mức nào khi tâm lý đảo chiều.

Dấu hiệu bong bóng tài sản

Không có dấu hiệu nào đủ để kết luận. Các nhà phân tích thường xem xét cùng lúc nhiều điểm. Định giá cao hơn nhiều so với trung bình lịch sử của chính tài sản đó. Khối lượng giao dịch và số tài khoản mới tăng đột biến. Dư nợ ký quỹ tăng nhanh, như đã nêu ở bài cho vay margin. Câu chuyện trên truyền thông chuyển từ phân tích sang khoe lợi nhuận nhanh.

Một dấu hiệu khác là người mua không còn quan tâm tài sản dùng để làm gì, chỉ quan tâm giá ngày mai. Khi lý do mua chỉ còn là "giá đang lên", rủi ro đã tăng.

Giới hạn của khái niệm

Thứ nhất, giá trị cơ bản không đo chính xác được, nên hai người có thể bất đồng về việc một mức giá là hợp lý hay bong bóng. Thứ hai, định giá cao có thể kéo dài rất lâu trước khi vỡ, nên bán sớm vì cho rằng đã là bong bóng cũng có thể bỏ lỡ nhiều năm tăng giá. Thứ ba, một nhịp giảm mạnh không tự động chứng minh trước đó là bong bóng.

Với nhà đầu tư cổ phiếu Việt Nam, điều thực tế là kiểm tra định giá so với lịch sử, theo dõi dư nợ ký quỹ và tự đặt giới hạn đòn bẩy. Nội dung chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp