Bong bóng dot-com là gì

Bong bóng dot-com là gì? Đó là đợt tăng giá quá mức của cổ phiếu các công ty internet vào cuối thập niên 1990, vỡ vào năm 2000. Tên gọi xuất phát từ đuôi ".com" trong tên miền của nhiều công ty thời đó. Đây là ví dụ điển hình của bong bóng tài sản gắn với một công nghệ mới.

Diễn biến bong bóng dot-com

Cuối thập niên 1990, internet mở rộng nhanh và nhà đầu tư tin rằng nó sẽ thay đổi mọi ngành. Hàng loạt công ty niêm yết lần đầu (IPO) và giá cổ phiếu nhiều công ty tăng mạnh ngay trong những ngày đầu giao dịch, dù doanh nghiệp còn lỗ.

Vì lợi nhuận chưa có, thị trường dùng thước đo khác như lượt truy cập, số người dùng hay tốc độ tăng doanh thu. Câu chuyện "chiếm thị phần trước, kiếm tiền sau" được chấp nhận rộng rãi, và các thước đo định giá truyền thống bị xem là lỗi thời.

Bong bóng dot-com vỡ năm 2000

Chỉ số Nasdaq Composite đạt đỉnh vào tháng 3/2000. Sau đó các yếu tố cùng tác động: lãi suất đã được nâng lên trước đó, nhiều công ty cạn tiền mặt, và niềm tin đảo chiều. Chỉ số giảm gần ba năm liên tục và chạm đáy khoảng tháng 10/2002.

Nhiều công ty phá sản hoặc bị mua lại với giá rất thấp. Một số công ty có mô hình kinh doanh bền vững vẫn sống sót và phát triển mạnh về sau, cho thấy bong bóng không xoá bỏ giá trị của công nghệ, chỉ xoá bỏ mức giá đã đi quá xa.

Ví dụ giả định về định giá

Ví dụ là giả định minh hoạ, không phải công ty có thật. Công ty X có doanh thu 100 tỷ đồng và đang lỗ 50 tỷ đồng, nhưng vốn hoá thị trường là 5.000 tỷ đồng.

Muốn P/S về mức 5 lần với giá cổ phiếu không đổi, doanh thu phải tăng gấp mười lần, từ 100 lên 1.000 tỷ đồng. Cách đọc chỉ số này xem ở bài P/S là gì. Trong giai đoạn bong bóng, định giá kiểu này vẫn được bào chữa bằng kỳ vọng. Khi kỳ vọng không thành, giá điều chỉnh rất mạnh.

Bài học từ bong bóng dot-com

Thứ nhất, câu chuyện tăng trưởng cần được đối chiếu với doanh thu, biên lợi nhuận và dòng tiền. Thứ hai, công ty dẫn đầu công nghệ chưa chắc là khoản đầu tư tốt ở mọi mức giá. Thứ ba, khi lãi suất tăng, cổ phiếu tăng trưởng kỳ vọng lợi nhuận xa thường chịu áp lực định giá lớn hơn. Vai trò của lãi suất xem ở bài lãi suất điều hành.

Với nhà đầu tư cổ phiếu Việt Nam, bài học áp dụng cho bất kỳ chủ đề nóng nào, từ công nghệ, năng lượng đến bất động sản: hỏi doanh nghiệp kiếm tiền bằng cách nào, và mức giá đang trả có hợp lý so với cách đó không.

Giới hạn của so sánh lịch sử

Mỗi chu kỳ có bối cảnh khác nhau về lãi suất, quy mô doanh nghiệp và mức độ sinh lời của công nghệ. Không thể dùng bong bóng dot-com để kết luận rằng một đợt tăng giá hiện nay chắc chắn là bong bóng. Ngược lại, cũng không thể bác bỏ cảnh báo chỉ vì "lần này khác". Nội dung chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp