Tín chỉ carbon là gì

Tín chỉ carbon (carbon credit) là gì? Đó là chứng nhận cho một tấn khí CO₂ tương đương (tCO₂e) đã được giảm hoặc loại bỏ khỏi khí quyển. Chứng nhận này có thể mua bán, và người mua dùng nó để bù trừ phần phát thải của mình.

Tín chỉ carbon là gì

Một dự án tạo ra tín chỉ khi chứng minh được mình giảm hoặc hấp thụ khí nhà kính so với tình huống không có dự án. Ví dụ là trồng và bảo vệ rừng, xây điện gió, thu hồi khí mê-tan ở bãi rác. Cơ quan độc lập kiểm chứng lượng giảm rồi cấp tín chỉ tương ứng.

Tín chỉ sau đó được bán cho bên cần bù trừ. Khi bên mua dùng tín chỉ, họ "huỷ" nó trên sổ đăng ký để không ai dùng lại lần nữa.

Tín chỉ carbon khác với hạn ngạch phát thải. Hạn ngạch là quyền phát thải do nhà nước cấp trong thị trường bắt buộc. Tín chỉ là kết quả của một dự án giảm phát thải cụ thể.

Thị trường bắt buộc và tự nguyện

Việt Nam đang xây dựng thị trường carbon trong nước. Chi tiết về đối tượng và thời điểm do văn bản hiện hành quy định, nên bài này không nêu.

Cách tính phát thải ròng

Doanh nghiệp dùng tín chỉ để bù trừ theo công thức:

Cả ba đại lượng đều tính bằng tCO₂e. Phát thải ròng bằng 0 gọi là trung hoà carbon. Con số này chỉ có ý nghĩa khi phát thải gốc được đo đầy đủ và tín chỉ bù trừ đáng tin.

Ví dụ bù trừ giả định

Giả định một nhà máy phát thải 100.000 tCO₂e trong năm và mua 20.000 tín chỉ. Giá tín chỉ giả định là 10 USD mỗi tín chỉ. Đây là số minh hoạ, không phải giá thị trường.

Nhà máy bù trừ được 20% phát thải với chi phí 200.000 USD. Phần 80.000 tCO₂e còn lại vẫn là phát thải thật. Nếu giá tín chỉ tăng gấp đôi lên 20 USD, chi phí cũng tăng gấp đôi, thành 400.000 USD. Vì vậy giá carbon là một khoản chi phí có thể biến động.

Tín chỉ carbon và cổ phiếu

Với nhà đầu tư cổ phiếu Việt Nam, chi phí carbon ảnh hưởng nhất tới ngành phát thải cao như nhiệt điện, xi măng và thép. Các doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường có cơ chế điều chỉnh carbon ở biên giới sẽ phải chứng minh lượng phát thải trong sản phẩm. Cơ chế này là một dạng hàng rào kỹ thuật, xem ở bài hàng rào phi thuế quan.

Khi đọc báo cáo, hãy hỏi ba câu. Doanh nghiệp đã đo phát thải đầy đủ chưa? Có khoản chi phí carbon nào được ghi nhận không? Và kế hoạch giảm phát thải trực tiếp nằm ở đâu, ngoài việc mua tín chỉ?

Chất lượng tín chỉ carbon

Thứ nhất, tính bổ sung: dự án phải thực sự cần tiền bán tín chỉ để tồn tại. Nếu dự án vẫn được làm khi không có tín chỉ, lượng giảm đó không do tín chỉ tạo ra.

Thứ hai, tính lâu dài: rừng có thể bị cháy hoặc bị chặt, làm lượng carbon đã hấp thụ quay lại khí quyển.

Thứ ba, tính trùng lặp: cùng một lượng giảm không được tính hai lần, cho cả nước chủ nhà và doanh nghiệp mua.

Thứ tư, đo lường: phương pháp tính lượng giảm khác nhau cho kết quả khác nhau. Tín chỉ giá rẻ thường đi kèm rủi ro chất lượng cao hơn.

Nội dung trong bài chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp