Đọc báo cáo doanh nghiệp thép: tồn kho quyết định lãi lỗ nhiều hơn doanh thu

Đọc báo cáo doanh nghiệp thép: tồn kho quyết định lãi lỗ nhiều hơn doanh thu

Đọc báo cáo doanh nghiệp thép mà bắt đầu từ dòng doanh thu thì sẽ hiểu sai. Thép là hàng hoá có giá niêm yết toàn cầu. Doanh nghiệp không quyết được giá bán, cũng không quyết được giá mua.

Phần lãi nằm ở khoảng cách giữa hai giá đó, và khoảng cách này do tồn kho quyết định. Hàng mua ba tháng trước mới bán hôm nay. Số liệu trong bài đến 02/10/2026.

Đọc báo cáo doanh nghiệp thép

Doanh thu của một doanh nghiệp thép tăng có thể chỉ vì giá thép thế giới tăng. Sản lượng không đổi, lợi nhuận cũng không đổi. Vì vậy biên lợi nhuận gộp là thước đo đúng hơn.

Nam Kim quý 4/2025 là ví dụ. Doanh thu 3.136 tỷ đồng, lợi nhuận gộp chỉ 72 tỷ, biên 2,3%. Lợi nhuận sau thuế cổ đông mẹ âm 9 tỷ.

Quý 2/2026, doanh thu lên 4.150 tỷ đồng, tăng chưa tới một phần ba. Nhưng lợi nhuận gộp lên 437 tỷ, biên 10,5%, lợi nhuận cổ đông mẹ 104 tỷ. Doanh thu nhích, biên gộp mới là thứ làm nên lãi.

Từ lợi nhuận gộp xuống lợi nhuận cổ đông mẹ, Hoà Phát quý 2/2026 đi qua bốn bước. Lợi nhuận gộp 10.488 tỷ đồng. Tài chính thuần âm 1.309 tỷ. Chi phí bán hàng và quản lý 2.024 tỷ. Lợi nhuận khác 30 tỷ. Thuế và phần cổ đông thiểu số 814 tỷ. Còn lại 6.371 tỷ đồng.

Tồn kho quyết định lãi lỗ

Quặng sắt và thép cuộn cán nóng mua về không vào lò ngay. Hàng đi đường, nằm kho, rồi mới vào sản xuất. Thành phẩm lại nằm kho tiếp trước khi bán.

Khoảng trễ đó tạo ra hai tình huống trái ngược. Khi giá thép tăng, hàng mua giá cũ bán giá mới, biên gộp nở ra. Khi giá giảm, hàng mua giá cao bán giá thấp, biên gộp teo lại.

Số ngày tồn kho cho biết độ trễ dài bao nhiêu. Lấy tồn kho cuối kỳ chia doanh thu bốn quý rồi nhân 365.

Nguồn: BCTC hợp nhất các mã trong bảng · HODL.VN

Doanh nghiệp giữ 148 ngày tồn kho nhạy với giá hơn doanh nghiệp giữ 23 ngày gấp nhiều lần. Cùng một đợt giá giảm, bên giữ nhiều chịu lỗ nặng hơn.

Ngược lại, khi giá vào pha tăng, bên giữ nhiều lãi đậm hơn. Số ngày tồn kho vì thế vừa là rủi ro vừa là đòn bẩy.

Dự phòng giảm giá hàng tồn kho

Trên thuyết minh tồn kho luôn có một dòng dự phòng giảm giá. Khi giá thị trường xuống dưới giá ghi sổ, doanh nghiệp phải trích phần chênh.

Cuối quý 2/2026, Hoa Sen trích 213 tỷ đồng dự phòng trên tồn kho 8.482 tỷ. Nam Kim trích 106 tỷ trên 5.810 tỷ. Hoà Phát chỉ trích 76 tỷ trên 55.683 tỷ.

Chênh lệch này nói hai điều. Thứ nhất là cơ cấu hàng: doanh nghiệp tôn mạ giữ nhiều thép cuộn cán nóng, món nhạy giá nhất. Thứ hai là mức thận trọng trong đánh giá của từng ban điều hành.

Theo dõi dòng dự phòng qua các quý còn hữu ích hơn mức tuyệt đối. Trích thêm nghĩa là giá đang xuống. Hoàn nhập nghĩa là giá đã quay lên, và quý hoàn nhập thường có lợi nhuận đẹp bất thường.

Đọc báo cáo doanh nghiệp thép: nợ

Ngành thép cần vốn lưu động lớn vì phải mua nguyên liệu trước nhiều tháng. Nợ vay vì thế luôn cao.

Cuối quý 2/2026, vay ngắn và dài hạn của Hoà Phát là 98.530 tỷ đồng trên vốn chủ sở hữu cổ đông mẹ 140.858 tỷ, tức 0,70 lần. Nam Kim ở 1,12 lần với 8.554 tỷ vay trên 7.639 tỷ vốn chủ. Hoa Sen ở 0,61 lần.

Chi phí lãi vay cả năm 2025 của Hoà Phát là 3.115 tỷ đồng. Con số này ăn vào lợi nhuận bất kể giá thép đi đâu.

Trường hợp xấu nhất nhóm là Thép Pomina. Vốn chủ sở hữu cổ đông mẹ âm 801 tỷ đồng, trong khi vay 6.095 tỷ. Chi phí lãi vay năm 2025 là 711 tỷ, lớn hơn cả lợi nhuận gộp 133 tỷ.

Tách lợi nhuận ngoài hoạt động lõi

Khi lợi nhuận đổi mạnh, phải tách phần từ bán thép và phần từ chỗ khác. Hai ví dụ trong nhóm cho thấy vì sao.

Hoà Phát bốn quý tới quý 2/2026 lãi cổ đông mẹ 23.217 tỷ đồng, tăng 72,8% so với bốn quý trước là 13.432 tỷ. Lợi nhuận gộp cùng kỳ tăng từ 21.110 tỷ lên 31.337 tỷ. Phần tài chính thuần chuyển từ âm 1.633 tỷ sang dương 1.252 tỷ. Riêng quý 1/2026 ghi 5.938 tỷ thu nhập tài chính, cao gấp nhiều lần các quý khác, nên khoản này cần đọc thuyết minh trước khi coi là bền.

Thép SMC là ví dụ ngược. Năm 2025 lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh âm 101 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận khác dương 350 tỷ. Kết quả cả năm là lãi cổ đông mẹ 180 tỷ, trong khi lợi nhuận gộp cả năm chỉ 1 tỷ đồng.

Không tách hai nguồn này thì bảng so sánh ra kết luận ngược hẳn.

Thứ tự đọc báo cáo thép

1. Biên lợi nhuận gộp tám quý liên tiếp, để thấy pha của chu kỳ.
2. Số ngày tồn kho và dòng dự phòng giảm giá, để đo độ nhạy với giá.
3. Vay so với vốn chủ và chi phí lãi vay, để biết gánh nặng cố định.
4. Phần lợi nhuận đến từ tài chính và thu nhập khác, tách riêng khỏi phần bán thép.

Bốn bước này đọc được trong khoảng mười lăm phút cho một mã. Làm cho cả nhóm thì bảng so sánh mới đứng được.

Cấu trúc một bộ báo cáo có ở cấu trúc báo cáo tài chính. Thuật ngữ trong thuyết minh tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính. Một ví dụ đọc mã cụ thể có ở bài phân tích cổ phiếu Hoà Phát.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.