Basis VN30F: chênh lệch với chỉ số VN30 và ý nghĩa

Basis VN30F là chênh lệch giữa giá hợp đồng tương lai và giá trị chỉ số VN30 cùng thời điểm. Con số này cho biết hợp đồng đang được giao dịch cao hay thấp hơn chỉ số cơ sở. Người giao dịch phái sinh hay gọi tắt là "chênh lệch" hoặc "basis".

Bài này giải thích cách tính, lý do basis dương hoặc âm, và vì sao basis về gần 0 khi đáo hạn. Số liệu hợp đồng lấy từ VSDC, dữ liệu đến 02/10/2026. Các ví dụ tính toán có ghi rõ là giả định.

Cách tính basis VN30F

Công thức rất ngắn: basis bằng giá hợp đồng tương lai trừ giá trị chỉ số VN30. Cả hai đo bằng điểm chỉ số. Muốn quy ra tiền, bạn nhân với hệ số nhân 100.000 đồng ghi trong mẫu hợp đồng của VSDC.

Ví dụ giả định: hợp đồng khớp ở 1.900 điểm, chỉ số VN30 cùng lúc là 1.890 điểm. Basis là 10 điểm. Mỗi hợp đồng vì vậy đắt hơn chỉ số 1 triệu đồng.

Một số tài liệu tính ngược, lấy chỉ số trừ giá hợp đồng. Khi đọc số liệu ở đâu, hãy xem họ trừ theo chiều nào. Bài này dùng chiều giá hợp đồng trừ chỉ số.

Vì sao giá hợp đồng lệch chỉ số

Hợp đồng tương lai là cam kết mua bán chỉ số ở một ngày trong tương lai. Giá của cam kết đó chịu ảnh hưởng của hai lực. Lực thứ nhất là chi phí vốn: mua rổ cổ phiếu hôm nay phải bỏ tiền ra, giữ hợp đồng thì không. Lực thứ hai là cổ tức: người giữ cổ phiếu nhận cổ tức, người giữ hợp đồng thì không.

Lý thuyết tài chính gọi đây là mô hình chi phí nắm giữ. Giá lý thuyết xấp xỉ chỉ số cộng chi phí vốn tới đáo hạn, trừ cổ tức dự kiến. Lãi suất càng cao và kỳ hạn càng dài thì basis lý thuyết càng lớn.

Ví dụ giả định: chỉ số 1.890 điểm, lãi suất 5%/năm, còn 30 ngày tới đáo hạn, không có cổ tức. Phần chi phí vốn là 1.890 × 5% × 30/365, khoảng 7,77 điểm. Giá lý thuyết khoảng 1.897,77 điểm, basis lý thuyết khoảng 7,77 điểm.

Thực tế basis còn chịu tác động của tâm lý. Khi nhiều người muốn mua hợp đồng hơn bán, basis có thể vượt mức lý thuyết. Khi nhiều người bán hợp đồng để phòng hộ, basis có thể âm dù lãi suất dương. Vì vậy basis âm hay dương không tự nói thị trường sẽ tăng hay giảm.

Basis VN30F về gần 0 ngày đáo hạn

Điểm quan trọng nhất của basis là nó không tồn tại mãi. Theo mẫu hợp đồng VSDC, giá thanh toán cuối cùng (FSP) là trung bình chỉ số VN30. Khoảng tính là 30 phút cuối của ngày giao dịch cuối cùng. Điểm a khoản 3 Điều 23 Quyết định 26/QĐ-HĐTV ngày 16/04/2025 của VSDC cũng quy định như vậy. Quyết định này có hiệu lực từ khi hệ thống KRX chính thức vận hành và thay Quyết định 12/QĐ-HĐTV ngày 10/08/2023.

Như vậy hợp đồng đáo hạn được thanh toán theo chính chỉ số cơ sở. Dù trước đó chênh bao nhiêu, ngày cuối hợp đồng phải quy về chỉ số. Người mua hợp đồng ở mức basis dương sẽ mất phần chênh đó nếu chỉ số đứng yên tới đáo hạn. Người mua ở mức basis âm thì ngược lại.

Hợp đồng VN30 tháng 9/2026 cho một ví dụ thật. Ngày giao dịch cuối cùng là 17/09/2026. VSDC công bố FSP là 1.975,61 điểm. Cùng ngày, giá thanh toán cuối ngày (DSP) của các hợp đồng còn lại như sau.

Cần đọc bảng này cẩn thận. FSP là chỉ số bình quân 30 phút cuối, không phải chỉ số đóng cửa. Vì vậy cột cuối chỉ là basis gần đúng, dùng để thấy độ lớn chênh lệch.

Chênh lệch giữa các kỳ hạn hợp đồng

Mỗi thời điểm có bốn hợp đồng VN30 cùng lưu hành. Theo VSDC, các tháng đáo hạn là tháng hiện tại, tháng kế tiếp và tháng cuối của hai quý tiếp theo. Mỗi hợp đồng có basis riêng, vì thời gian còn lại khác nhau.

Ngày 02/10/2026, VSDC công bố DSP của bốn hợp đồng VN30 như sau. Tháng 10/2026 là 1.885 điểm. Tháng 11/2026 là 1.882,8 điểm. Tháng 12/2026 là 1.888,5 điểm. Tháng 3/2027 là 1.881 điểm.

Chênh lệch giữa hai kỳ hạn gọi là chênh lệch lịch, hay calendar spread. Ở ngày 02/10/2026, hợp đồng tháng 12 cao hơn tháng 10 là 3,5 điểm. Hợp đồng tháng 3/2027 thấp hơn tháng 10 là 4 điểm. Con số này cho thấy basis không nhất thiết tăng đều theo kỳ hạn. Hợp đồng xa thường ít thanh khoản hơn, nên giá có thể lệch khỏi mức lý thuyết.

Ý nghĩa của basis VN30F

Với người đầu cơ theo hướng, basis là một khoản chi phí ẩn. Mua hợp đồng khi basis dương 10 điểm nghĩa là trả trước 1 triệu đồng mỗi hợp đồng so với chỉ số. Nếu chỉ số đi ngang tới đáo hạn, khoản đó mất đi. Bán hợp đồng khi basis âm thì chịu thiệt theo chiều ngược lại.

Với người dùng hợp đồng để phòng hộ danh mục cổ phiếu, basis tạo ra rủi ro basis. Danh mục giảm theo chỉ số, còn vị thế bán hợp đồng lãi theo giá hợp đồng. Nếu basis thay đổi trong thời gian giữ, hai phần không bù nhau hoàn toàn. Danh mục cũng hiếm khi giống hệt rổ VN30, nên sai lệch còn lớn hơn.

Basis lệch quá xa mức lý thuyết mở ra cơ hội kinh doanh chênh lệch giá. Cách làm là mua rổ cổ phiếu và bán hợp đồng, hoặc ngược lại. Việc này cần vốn lớn, chi phí giao dịch thấp và khả năng mua đủ 30 mã cùng lúc. Với nhà đầu tư cá nhân, basis chủ yếu là thông tin để tránh mua đắt, bán rẻ.

Thói quen hữu ích là xem basis trước khi vào lệnh, nhất là khi gần ngày đáo hạn. Bạn có thể ôn lại khái niệm hợp đồng tương lai ở bài học chứng khoán phái sinh là gì. Nếu mới tìm hiểu sản phẩm đầu tư nói chung, bài học cấu trúc thị trường chứng khoán cho cái nhìn tổng quan.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.