So sánh các mã ngân hàng: bảng kiểm tám dòng để xếp cạnh nhau

So sánh các mã ngân hàng: bảng kiểm tám dòng để xếp cạnh nhau

So sánh cổ phiếu ngân hàng khó hơn so sánh doanh nghiệp sản xuất. Không có doanh thu thuần, không có biên gộp, và lợi nhuận cuối cùng bị dự phòng chi phối. Cần một bảng kiểm cố định để không bỏ sót phần nào.

Bài này dựng bảng kiểm tám dòng, kèm số thật của tám ngân hàng niêm yết. Dữ liệu đến 02/10/2026. Muốn ôn các khái niệm nền, xem cổ phiếu là gì.

So sánh cổ phiếu ngân hàng bằng tám dòng số

Tám dòng dưới đây chia thành hai nửa. Bốn dòng đầu nói về quy mô và bộ máy kinh doanh. Bốn dòng sau nói về rủi ro và giá thị trường đang trả.

1. Tổng tài sản, để biết quy mô.
2. Tăng trưởng cho vay khách hàng, để biết nhịp mở rộng.
3. Tỷ trọng thu nhập ngoài lãi, để biết mức phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất.
4. Tỷ lệ chi phí trên thu nhập, để biết bộ máy gọn hay nặng.
5. Tỷ lệ dự phòng trên tổng thu nhập, để biết phần lợi nhuận bị giữ lại cho rủi ro.
6. Dự phòng trên cho vay gộp, để biết đệm rủi ro đã trừ sẵn.
7. Suất sinh lời trên vốn chủ, để biết mỗi đồng vốn tạo ra bao nhiêu lợi nhuận.
8. Giá trên giá trị sổ sách, để biết mức giá thị trường đang trả.

Thứ tự này có chủ ý. Bốn dòng đầu không bị ước tính kế toán làm nhiễu. Bốn dòng sau phụ thuộc vào lựa chọn trích lập và vào kỳ vọng của người mua.

Bốn dòng đầu: quy mô và bộ máy kinh doanh

Nguồn: BCTC hợp nhất BID, CTG, VCB, MBB, VPB, TCB, ACB, STB · 4 quý tới Q2/2026 · totrieu.com

Ba nhóm hiện ra từ bốn dòng này. Nhóm quốc doanh gồm ba mã đầu, quy mô lớn và nhịp cho vay quanh 5% trong sáu tháng. Nhóm tư nhân lớn gồm bốn mã giữa, quy mô nhỏ hơn nhưng cho vay tăng nhanh hơn. Sacombank đứng riêng với mức tăng 1,5%.

Cột chi phí trên thu nhập cho một thông tin độc lập. Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng gọn nhất với 22,4%. Sacombank nặng nhất với 35,8%. Trung vị nhóm là 31,4%.

Lưu ý về cột cho vay. Số này lấy từ báo cáo hợp nhất, gồm cả công ty con. Nó không phải mức tăng trưởng tín dụng theo chỉ tiêu cơ quan quản lý cấp cho ngân hàng.

Bốn dòng sau: rủi ro và giá

Nguồn: BCTC hợp nhất STB, VPB, BID, CTG, MBB, ACB, TCB, VCB · 4 quý tới Q2/2026; giá 02/10/2026, Yahoo Finance · totrieu.com

Hai cột dự phòng nói hai chuyện khác nhau. Cột thứ nhất là mức trích trong kỳ, tính trên thu nhập. Cột thứ hai là đệm đã tích luỹ, tính trên dư nợ.

Sacombank cao ở cả hai cột, với 51,2% và 4,27%. Vietcombank thấp ở cột trích nhưng đệm vẫn 1,71%, cao hơn Á Châu với 1,08%. Đó là dấu hiệu ngân hàng này đã trích đủ từ các năm trước.

Hai cột cuối là phần thị trường. Trung vị P/B nhóm là 1,23 lần, trung vị suất sinh lời là 18,2%. Cột P/B dùng số cổ phiếu sau mọi đợt chia tính tới 02/10/2026, nên Ngân hàng Quân Đội tính trên 9.263,3 triệu cổ phiếu sau đợt trả cổ tức bằng cổ phiếu tỷ lệ 15% ngày 11/08/2026, không phải số của kỳ báo cáo. Ngân hàng này còn chưa tính quyền mua 10:1 đang chờ thực hiện, nên P/B và ROE của mã này kém so sánh nhất bảng.

Hai mã gần cùng giá trên sổ sách, khác hẳn động cơ

Bảng kiểm trên có ích nhất khi hai mã trông giống nhau ở cột giá. Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng ở P/B 1,02 lần, Á Châu ở 1,09 lần. Thị trường trả gần như cùng một mức trên mỗi đồng vốn chủ.

Nhưng ba dòng kia khác hẳn. Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng có chi phí trên thu nhập 22,4%, dự phòng trên thu nhập 33,0%, suất sinh lời 18,3%. Á Châu có chi phí 31,9%, dự phòng 11,5%, suất sinh lời 16,8%.

Nơi thứ nhất có bộ máy gọn hơn nhiều nhưng danh mục đắt hơn về rủi ro. Nơi thứ hai tốn chi phí hơn nhưng trích nhẹ hơn ba lần. Cùng một mức giá trên sổ sách, hai động cơ khác nhau.

Đây là lý do không nên xếp hạng bằng một cột. Mỗi cột trả lời một câu hỏi. Đọc đủ tám dòng mới thấy ngân hàng nào đang bán rẻ phần nào.

Ba lỗi hay gặp khi so sánh cổ phiếu ngân hàng

Lỗi thứ nhất là so khác mô hình bằng cùng một chuẩn. Ngân hàng bán lẻ phải nuôi phòng giao dịch và nhân sự, nên chi phí trên thu nhập luôn cao hơn ngân hàng bán buôn. Chấm điểm thấp cho bên bán lẻ vì cột chi phí là chấm sai chỗ.

Lỗi thứ hai là lấy một quý lẻ. Chi phí ngân hàng có mùa vụ, quý 4 gánh thưởng và quyết toán. Dự phòng cũng dồn vào quý 4. Phải lấy bốn quý liên tiếp, và bài này dùng bốn quý tới quý 2/2026.

Lỗi thứ ba là dừng ở lợi nhuận sau dự phòng. Dòng này là kết quả của hai thứ: bộ máy kinh doanh và lựa chọn trích lập. Muốn tách ra, nhìn lợi nhuận trước dự phòng trước, rồi nhìn mức trích.

Có một lỗi thứ tư nhẹ hơn nhưng hay gặp. Đó là so giá trị sổ sách giữa hai ngân hàng mà không xem chất lượng vốn chủ. Vốn chủ là con số sau khi trừ dự phòng, nên nơi trích chưa đủ sẽ có giá trị sổ sách nhìn đẹp hơn thực tế.

Dùng bảng so sánh cổ phiếu ngân hàng thế nào

Thứ tự làm việc gồm ba bước.

Bước một, điền tám dòng cho bốn tới sáu mã cùng mô hình kinh doanh. Đừng trộn ngân hàng quốc doanh với ngân hàng tư nhân nhỏ trong cùng một bảng xếp hạng.

Bước hai, tính trung vị từng dòng rồi đánh dấu mã lệch khỏi trung vị quá nhiều. Lệch về phía nào cũng cần một câu giải thích.

Bước ba, với mỗi mã lệch, mở thuyết minh để tìm nguyên nhân. Thuyết minh phân loại nợ, thuyết minh thu nhập ngoài lãi và thuyết minh chi phí hoạt động là ba chỗ cần đọc.

Bảng kiểm này không cho ra kết luận mua bán. Nó chỉ xếp các mã vào đúng ô để câu hỏi tiếp theo đi đúng hướng. Phần việc khó nằm ở bước ba.

Thuật ngữ trong thuyết minh tra ở danh sách thuật ngữ báo cáo tài chính. Muốn xem một bảng kiểm áp vào mã cụ thể, mời đọc bài phân tích Techcombank và bài phân tích Nam A Bank.

Nội dung trên để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.