Lãi dự thu là gì

Triều Tô5 phút đọc
Nội dung bài7 phần
  1. Lãi dự thu là gì
  2. Cách tính lãi dự thu
  3. Lãi dự thu và chất lượng lợi nhuận
  4. Đọc lãi dự thu thế nào
  5. Giới hạn của lãi dự thu
  6. Câu hỏi thường gặp
  7. Học tiếp

Lãi dự thu là gì? Đó là khoản lãi ngân hàng đã tính vào thu nhập của kỳ báo cáo nhưng chưa thu được tiền từ khách hàng. Lãi dự thu xuất phát từ nguyên tắc kế toán dồn tích (accrual basis): thu nhập được ghi theo thời gian khoản vay đã chạy, không chờ đến ngày khách trả lãi.

Điểm chính

  • Lãi dự thu là lãi đã ghi nhận vào thu nhập lãi nhưng chưa thu bằng tiền. Trên bảng cân đối, khoản này nằm ở nhóm tài sản khác.
  • Lãi dự thu lớn so với thu nhập lãi cho thấy lợi nhuận kế toán chưa chuyển thành tiền. Khi khoản vay quá hạn, lãi dự thu phải thoái ra.
  • Cần đọc lãi dự thu cùng nợ xấu và dòng tiền kinh doanh, không đọc riêng lẻ.

Lãi dự thu là gì

Ngân hàng cho vay có kỳ hạn và thường thu lãi định kỳ hằng tháng, hằng quý hoặc cuối kỳ. Giữa hai kỳ thu, khoản vay vẫn sinh lãi mỗi ngày. Kế toán dồn tích ghi phần lãi đó vào thu nhập ngay, vì thu nhập thuộc về kỳ phát sinh.

Minh họa Lãi dự thu: cảnh chi nhánh ngân hàng

Phần lãi đã ghi nhưng chưa thu gọi là lãi dự thu. Khi khách trả lãi, khoản dự thu giảm đi và tiền tăng lên, còn thu nhập không ghi lần hai.

Báo cáo tài chính ngân hàng thường trình bày khoản này trong mục các khoản lãi, phí phải thu, thuộc tài sản khác. Cách đọc cả bảng nằm ở bài bảng cân đối ngân hàng.

Cách tính lãi dự thu

Lãi dự thu của một khoản vay bằng lãi suất theo ngày nhân số ngày đã chạy mà chưa thu.

Lãi dự thu=Dư nợ×Lãi suất năm×Số ngày chưa thu365\text{Lãi dự thu} = \text{Dư nợ} \times \text{Lãi suất năm} \times \dfrac{\text{Số ngày chưa thu}}{365}

Ví dụ giả định minh hoạ: khoản vay 1.000 tỷ đồng, lãi suất 12% mỗi năm, trả lãi vào 30/06 và 31/12. Tại 31/03, khoản vay đã chạy 3 tháng chưa thu lãi.

Mục

Giả định minh hoạ

Dư nợ

1.000 tỷ đồng

Lãi suất năm

12%

Thời gian chưa thu

3 tháng

Lãi dự thu = 1.000 × 12% × 3/12

30 tỷ đồng

Đến 30/06, khách trả 60 tỷ đồng lãi cho sáu tháng. Lãi dự thu về 0 và tiền mặt tăng 60 tỷ đồng. Thu nhập quý II vẫn chỉ ghi 30 tỷ đồng, vì 30 tỷ đồng đầu đã ghi ở quý I.

Lãi dự thu và chất lượng lợi nhuận

Lãi dự thu nằm trong thu nhập lãi, nên nó làm lợi nhuận kế toán cao hơn tiền thực thu trong kỳ. Điều này bình thường khi khoản vay đang trả đúng hạn.

Minh họa Lãi dự thu: cảnh chi nhánh ngân hàng

Vấn đề bắt đầu khi khách vay chậm trả. Ngân hàng vẫn muốn ghi lãi, nhưng khoản lãi đó có thể không bao giờ thu được. Vì vậy quy định kế toán yêu cầu ngừng dự thu và thoái lãi đã ghi khi khoản vay quá hạn hoặc bị xếp vào nhóm nợ có rủi ro cao. Mức và nhóm cụ thể theo văn bản hiện hành của Ngân hàng Nhà nước.

Thoái lãi làm thu nhập lãi giảm ngay trong kỳ. Đây là kênh để nợ xấu tăng đi thẳng vào lợi nhuận, ngoài khoản trích lập dự phòng. Hai bài liên quan là nợ xấu NPL là gì và chất lượng lợi nhuận là gì.

Ví dụ giả định để so sánh hai ngân hàng cùng thu nhập lãi 9.000 tỷ đồng mỗi năm.

Ngân hàng

Lãi dự thu cuối kỳ

Tỷ trọng so với thu nhập lãi năm

Ngân hàng A

1.350 tỷ đồng

15,0%

Ngân hàng B

540 tỷ đồng

6,0%

Ngân hàng A có tỷ trọng cao hơn 9,0 điểm %. Chênh lệch này có thể do kỳ hạn thu lãi dài hơn, không hẳn do rủi ro. Nhưng nó là câu hỏi cần trả lời trước khi tin vào lợi nhuận kế toán của A.

Đọc lãi dự thu thế nào

Có ba việc nên làm khi gặp lãi dự thu trong báo cáo ngân hàng.

Thứ nhất, so tỷ trọng lãi dự thu trên thu nhập lãi qua nhiều kỳ. Tỷ trọng tăng đều là tín hiệu cần hỏi thêm. Thứ hai, so với tốc độ tăng dư nợ. Lãi dự thu tăng nhanh hơn dư nợ nghĩa là phần lãi chưa thu đang dày lên.

Thứ ba, đối chiếu nợ xấu và tỷ lệ bao phủ. Nếu nợ xấu đang tăng mà lãi dự thu vẫn phình, nguy cơ phải thoái lãi ở kỳ sau cao hơn. Cổ phiếu ngân hàng niêm yết thường công bố các dòng này trong thuyết minh, nên nhà đầu tư có thể tra cứu và tự tính tỷ trọng.

Giới hạn của lãi dự thu

Lãi dự thu không phải chỉ báo rủi ro một mình. Ngân hàng có chu kỳ thu lãi cuối kỳ sẽ có lãi dự thu lớn một cách tự nhiên. Ngân hàng thu lãi hằng tháng thì khoản này nhỏ hơn.

Minh họa Lãi dự thu: cảnh chi nhánh ngân hàng

Ngoài ra, báo cáo công bố thường chỉ cho số cuối kỳ. Một mốc cuối quý có thể không phản ánh mức bình quân cả kỳ. Cần so cùng mốc của nhiều kỳ, ví dụ cuối quý II các năm liền nhau.

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách tính, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Lãi dự thu có phải tiền ngân hàng đã nhận không?

Không. Lãi dự thu là khoản phải thu, chưa thành tiền. Ngân hàng chỉ nhận tiền khi khách trả lãi.

Lãi dự thu cao có phải dấu hiệu xấu không?

Chưa chắc. Nó phụ thuộc kỳ hạn thu lãi và chất lượng khoản vay. Cần xem thêm nợ xấu và tốc độ tăng so với dư nợ.

Vì sao khoản vay quá hạn phải thoái lãi dự thu?

Vì khả năng thu lãi giảm mạnh. Thoái lãi giúp thu nhập không bị ghi cao hơn thực tế.

Học tiếp

Xem tiếp thu nhập lãi thuần là gì, NIM là gì và trích lập dự phòng.

Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 29/10/2026

Black Friday · đến hết 29/11

Gói năm Loyalty giảm 50%

Beginner giảm 30%. Cả hai được tặng thêm 1 tháng dùng khi mua gói năm trên web.

Watchlist

Đang tải…