Độ co giãn của cầu là gì
Nội dung bài6 phần
Độ co giãn của cầu là gì? Độ co giãn của cầu theo giá (Price Elasticity of Demand) cho biết lượng cầu thay đổi bao nhiêu phần trăm khi giá thay đổi 1%. Nó đo mức nhạy cảm của người mua với giá, và quyết định việc tăng giá làm doanh thu của người bán tăng hay giảm.
Điểm chính
- Độ co giãn bằng phần trăm thay đổi lượng cầu chia phần trăm thay đổi giá. Giá trị tuyệt đối lớn hơn 1 là cầu co giãn, nhỏ hơn 1 là cầu kém co giãn.
- Cầu co giãn: tăng giá làm doanh thu giảm. Cầu kém co giãn: tăng giá làm doanh thu tăng.
- Hàng thiết yếu, ít thay thế thường kém co giãn. Hàng xa xỉ, nhiều thay thế thường co giãn.
Công thức độ co giãn của cầu
Trong đó: $\%\Delta Q_d$ là phần trăm thay đổi lượng cầu, $\%\Delta P$ là phần trăm thay đổi giá. Vì giá và lượng đi ngược chiều nên $E_d$ thường âm, người ta thường nói theo giá trị tuyệt đối.
Cách đọc: |E| > 1 là cầu co giãn, |E| < 1 là cầu kém co giãn, |E| = 1 là co giãn đơn vị.
Ví dụ giả định
Số dưới đây là giả định minh hoạ.
Một quán bán trà sữa tăng giá từ 20.000 lên 22.000 đồng (+10%). Số ly bán mỗi ngày giảm từ 1.000 xuống 700 (-30%). Độ co giãn là -30% / 10% = -3, tức |E| = 3, cầu co giãn mạnh vì xung quanh có nhiều quán thay thế. Doanh thu từ 20.000.000 xuống 22.000 × 700 = 15.400.000 đồng.
Một hộ bán gạo thường tăng giá +10%, lượng mua chỉ giảm 2%. Khi đó |E| = 0,2, cầu kém co giãn. Với 1.000 kg giá 20.000 đồng, doanh thu từ 20.000.000 lên 22.000 × 980 = 21.560.000 đồng.
Tình huống | E | Tăng giá 10% làm doanh thu | ||
|---|---|---|---|---|
Trà sữa, nhiều quán thay thế | 3 | Giảm | ||
Gạo, nhu yếu phẩm | 0,2 | Tăng |
Điều quyết định độ co giãn của cầu
Có bốn yếu tố chính. Thứ nhất là mức sẵn có của hàng thay thế: càng nhiều hàng thay thế, cầu càng co giãn. Thứ hai là tính thiết yếu: thuốc men, điện nước kém co giãn. Thứ ba là tỷ trọng trong ngân sách: món nhỏ ít bị chú ý hơn món lớn. Thứ tư là thời gian: dài hạn người ta có thời gian tìm lựa chọn khác nên cầu co giãn hơn.

Một lưu ý khi đọc: độ co giãn thay đổi dọc theo đường cầu, nên một con số chỉ đúng quanh mức giá đã đo. Tăng giá một phần nhỏ khác với tăng giá gấp đôi. Ngoài ra còn độ co giãn của cầu theo thu nhập và theo giá hàng khác, nhưng bài này chỉ nói về giá của chính hàng hoá đó.
Liên hệ với chứng khoán Việt Nam
Với nhà đầu tư, câu hỏi thực tế là: nếu doanh nghiệp tăng giá bán 5%, sản lượng giảm bao nhiêu? Nếu sản lượng giảm ít hơn 5% thì doanh thu tăng, và phần tăng giá gần như thành lợi nhuận vì chi phí biến đổi không đổi theo giá.

Doanh nghiệp bán hàng kém co giãn có sức mạnh định giá: khi chi phí đầu vào tăng, họ chuyển được một phần sang người mua mà không mất nhiều khách. Điều này giúp giữ biên lợi nhuận gộp và thường gắn với lợi thế cạnh tranh moat như thương hiệu mạnh. Ngược lại, ngành hàng đồng nhất nhiều người bán thì khó tăng giá. Nhóm cổ phiếu phòng thủ thường gắn với cầu kém co giãn, nhưng phải xem thêm chi phí và định giá. Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Độ co giãn của cầu là gì?
Là thước đo mức nhạy của lượng cầu với giá: lượng cầu đổi bao nhiêu phần trăm khi giá đổi 1%.
Cầu co giãn và kém co giãn khác nhau thế nào?
Cầu co giãn có |E| lớn hơn 1, khách bỏ đi nhanh khi giá tăng. Cầu kém co giãn có |E| nhỏ hơn 1, khách vẫn mua dù giá tăng.
Vì sao độ co giãn ảnh hưởng doanh thu?
Doanh thu bằng giá nhân lượng. Tăng giá làm giá tăng nhưng lượng giảm, và độ co giãn cho biết bên nào thắng.
Độ co giãn có cố định không?
Không. Nó đổi theo khoảng giá, thời gian và mức sẵn có của hàng thay thế.
Học tiếp
Xem tiếp quy luật cung cầu, giá cân bằng và lạm phát CPI.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 29/10/2026
Mời bạn bè
Kiếm tiền cùng HODL
Bạn bè nhận 1 tháng Beginner miễn phí. Bạn nhận 1 tháng beginner miễn phí. Và hoa hồng trọn đời tới 369k/người mời được