Thân nến và bấc nến nói gì về tâm lý người mua, người bán

Mỗi phiên giao dịch là một cuộc giằng co giữa bên muốn mua và bên muốn bán. Cây nến không cho biết ai đặt lệnh lúc mấy giờ, nhưng cho biết kết quả cuối cùng của cuộc giằng co đó: giá đi xa đến đâu, bị đẩy lại đến đâu và chốt ở đâu. Bài này dạy đọc kết quả ấy từ hai thành phần của cây nến, thân và bấc, rồi đo xem trên thị trường Việt Nam mỗi hình nến báo trước được gì.

Bài trước dạy cách đọc bốn giá của một cây nến. Bài này dùng chính các bộ phận đó để đọc tâm lý.

Thân nến: bên nào thắng

Thân nến là khoảng từ giá mở cửa đến giá đóng cửa. Đó là phần giá mà bên thắng giữ được đến cuối phiên.

• Thân dài, nến tăng: người mua kéo giá đi xa so với lúc mở cửa và giữ được đến lúc đóng cửa.
• Thân dài, nến giảm: người bán kéo giá đi xa và giữ được.
• Thân ngắn: đóng cửa gần giá mở cửa, không bên nào kéo được giá đi xa khỏi điểm xuất phát.

Bấc nến: nơi một bên bị đẩy lùi

Bấc là phần giá đã chạm tới trong phiên nhưng không giữ được đến lúc đóng cửa.

• Bấc trên dài: giá từng lên cao, người mua đẩy giá lên nhưng bên bán đẩy trả lại, nên giá đóng cửa thấp hơn hẳn mức cao nhất.
• Bấc dưới dài: giá từng xuống thấp, người bán đẩy giá xuống nhưng bên mua đỡ lại, nên giá đóng cửa cao hơn hẳn mức thấp nhất.

Bấc càng dài, phần giá bị bác bỏ càng lớn. Điều cây nến không cho biết là thứ tự các bước đi trong phiên, hoặc ai là ai: chỉ biết kết quả cuối cùng là giá không ở lại vùng đó.

Bốn hình nến cơ bản

Bốn phiên thật ở hình trên:

• BVH ngày 28/09/2026, thân dài. Giá mở 69.000, thấp nhất 68.800, cao nhất và đóng cửa 73.600. Người mua giữ thế chủ động từ lúc mở đến lúc đóng, gần như không bị đẩy lùi chút nào.
• VHM ngày 07/09/2026, bấc trên dài. Giá mở 76.400, lên 79.500 rồi đóng 74.500, đúng mức thấp nhất của phiên. Người mua đẩy giá lên cao, nhưng đến cuối phiên bên bán lấy lại toàn bộ và hơn thế.
• BCM ngày 06/10/2026, bấc dưới dài. Giá mở 38.500, xuống tận 36.500 rồi đóng 38.150, gần mức mở. Người bán đẩy giá xuống sâu, nhưng bên mua đỡ lại và kéo giá về gần chỗ cũ.
• SSI ngày 09/10/2026, thân nhỏ hai bấc dài. Giá mở và đóng cùng 19.000, nhưng trong phiên chạm 19.700 và 18.650. Hai bên cùng đẩy mạnh nhưng không bên nào thắng, kết quả là hòa.

Cách đo hình nến bằng tỉ lệ

"Dài" và "ngắn" nghe có vẻ cảm tính. Để đo, chia từng phần của cây nến cho biên độ phiên, tức khoảng cách giữa giá cao nhất và giá thấp nhất:

biên độ = cao nhất − thấp nhất
thân    = |đóng cửa − mở cửa| / biên độ
bấc trên = (cao nhất − max(mở, đóng)) / biên độ
bấc dưới = (min(mở, đóng) − thấp nhất) / biên độ

Ba tỉ lệ cộng lại luôn bằng 100%. Bài này dùng ngưỡng sau để phân loại:

Chỉ tính các phiên có biên độ từ 2% giá mở trở lên. Phiên chạy trong biên độ quá hẹp thì tỉ lệ bị bước giá làm méo, chẳng hạn cổ phiếu giá 10.000 đồng có bước giá 50 đồng thì 1 bước giá đã là 0,5%.

Ví dụ: một phiên có giá mở 50.000, cao nhất 52.000, thấp nhất 49.800, đóng 50.200. Biên độ 2.200. Thân 200 là 9%, bấc trên 1.800 là 82%, bấc dưới 200 là 9%. Đây là bấc trên dài.

Đo trên thị trường Việt Nam

Câu hỏi tiếp theo là hình nến báo trước được gì. Tôi phân loại mọi phiên của hơn 1.000 mã, rồi xem giá đóng cửa phiên kế tiếp tăng hay giảm so với phiên có hình nến.

Có ba điều đọc ra từ bảng:

• Thân dài, bấc trên dài, thân nhỏ: phiên sau tăng và giảm gần như chia đôi, không khác mức chung bao nhiêu. Thân dài tăng không cho biết hôm sau tăng tiếp, thân dài giảm không cho biết hôm sau giảm tiếp.
• Bấc dưới dài: phiên sau tăng chỉ 33,5% số lần, thấp hơn nhiều mức chung 40,6%. Phiên sau giảm 47,9% số lần so với mức chung 44,5%. Nghĩa là ở Việt Nam, bấc dưới dài đứng riêng lẻ không báo hiệu giá bật lên. Cách đọc "người mua đỡ giá nên sắp tăng" không đúng với các phiên này nếu chỉ dựa vào một cây nến.
• Không hình nào cho lợi thế rõ: chênh lệch lớn nhất cũng chỉ vài điểm phần trăm, và 5 phiên sau cũng vậy.

Bảng không nói rằng nến vô dụng. Nó nói rằng một cây nến đứng riêng không đủ. Cùng một bấc dưới dài, nằm sau nhịp giảm dài hay nằm giữa vùng đi ngang, ở vùng hỗ trợ hay trên đỉnh, là những tình huống khác nhau, và bảng này đã gộp chung tất cả. Vị trí của cây nến là chủ đề của bài kế tiếp.

Ba cách đọc sai hay gặp. (1) Thấy bấc dưới dài là kết luận "đáy rồi". (2) Thấy thân dài tăng là kết luận "sẽ tăng tiếp". (3) Kể một câu chuyện tâm lý quá chi tiết cho một cây nến, như "cá mập gom hàng". Cây nến chỉ cho biết kết quả của cuộc giằng co, không cho biết ai làm ra nó.

Đọc thêm

Bài trước: cách đọc bốn giá, thân nến và bấc nến.

Nội dung giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư.