Thao túng giá chứng khoán là gì: các hình thức bị cấm
Nội dung bài7 phần
Thao túng giá chứng khoán là gì: các hình thức bị cấm
Thao túng giá chứng khoán là dùng giao dịch hoặc thông tin để tạo cung cầu giả. Mục đích là đẩy giá một mã theo ý người làm. Luật xếp hành vi này vào nhóm bị nghiêm cấm. Nó làm sai lệch giá trên thị trường chứng khoán. Từ năm 2025, luật còn liệt kê cụ thể sáu dạng hành vi được coi là thao túng. Bài viết trích đúng điều khoản trong các văn bản đang hiệu lực, rà đến ngày 02/10/2026.
Thao túng giá chứng khoán ở đâu
Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 cấm thao túng tại khoản 3 Điều 12. Bản gốc mô tả hành vi theo kiểu gộp trong một câu dài. Câu đó nhắc đến tạo cung cầu giả, cấu kết lôi kéo người khác và tung tin sai.
Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi Luật Chứng khoán đã viết lại phần này. Khoản 1 Điều 1 của luật này bổ sung khoản 49 vào Điều 4. Khoản mới định nghĩa thao túng thị trường chứng khoán. Khoản 5 Điều 1 sửa khoản 3 Điều 12 thành một câu ngắn: cấm thực hiện hành vi thao túng thị trường chứng khoán. Phần lớn quy định của Luật 56/2024/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2025.
Trước đó, danh sách này đã có trong Nghị định 156/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán. Vị trí là khoản 2 Điều 3. Nói cách khác, luật sửa đổi đưa định nghĩa từ cấp nghị định lên cấp luật.
Mốc pháp lý về thao túng giá

Nghị định 156/2020/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/01/2021. Đó cũng là ngày Luật Chứng khoán 2019 có hiệu lực. Nghị định này định nghĩa thao túng và đặt mức phạt riêng.
Nghị định 128/2021/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 156, có hiệu lực từ 01/01/2022. Tiếp đó, Luật 56/2024/QH15 đưa định nghĩa vào luật từ 01/01/2025. Gần nhất là Nghị định 306/2025/NĐ-CP ngày 25/11/2025. Văn bản này tiếp tục sửa Nghị định 156 từ 09/01/2026. Ba nghị định đã được hợp nhất thành Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-BTC. Bản này đăng Công báo ngày 12/06/2026.
Sáu hình thức thao túng bị cấm

Khoản 49 Điều 4 liệt kê sáu hành vi, đánh dấu từ điểm a đến điểm e. Chỉ cần thực hiện một trong các hành vi này là đủ.
Điểm a là liên tục mua, bán để tạo cung, cầu giả tạo. Người làm có thể dùng tài khoản của mình, của người khác, hoặc thông đồng. Điểm b là mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày mà không chuyển sở hữu thực. Thông đồng mua bán qua lại cũng tính. Trường hợp quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm cũng thuộc điểm này.
Điểm c nhắm vào thời điểm mở cửa và đóng cửa. Hành vi bị cấm là liên tục mua hoặc bán với khối lượng chi phối vào hai thời điểm này. Giờ mở cửa và đóng cửa của từng sàn có trong bài giờ giao dịch chứng khoán Việt Nam.
Điểm d là cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán, gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá. Điểm đ là bình luận về một mã trên phương tiện thông tin đại chúng để tác động giá. Điều kiện là người đó đã giao dịch và nắm vị thế ở mã đó. Điểm e là điều khoản bao quát. Nó gồm mọi phương thức giao dịch khác, hoặc tung tin đồn sai, để tạo cung cầu giả.
Nhận diện dấu hiệu thao túng giá
Điểm chung của sáu hành vi là mục đích tạo ra cung cầu hoặc mức giá không phản ánh giao dịch thật. Từ cách luật mô tả, nhà đầu tư cá nhân có thể chú ý vài tình huống quen thuộc.
Tình huống thứ nhất là khối lượng tăng đột biến nhưng chỉ chạy qua lại giữa vài tài khoản. Tình huống thứ hai là giá bị kéo mạnh đúng vài phút mở cửa hoặc đóng cửa. Tình huống thứ ba là người có ảnh hưởng hô hào mua mã mình đã gom trước. Tình huống cuối là tin đồn lan nhanh trên mạng xã hội trước khi giá biến động.
Không phải lúc nào các dấu hiệu này cũng là vi phạm. Việc kết luận thuộc về cơ quan có thẩm quyền, sau khi thanh tra và xác minh. Với người mua sau, rủi ro lớn nhất là mua đúng lúc nhóm thao túng thoát hàng. Các mô hình lôi kéo đầu tư trái phép có trong bài đầu tư chứng khoán quốc tế lừa đảo.
Cho mượn tài khoản cũng bị xử lý
Khoản 6 Điều 12 Luật Chứng khoán cấm cho người khác mượn tài khoản giao dịch. Đứng tên sở hữu chứng khoán hộ người khác cũng bị cấm. Điều kiện là việc đó dẫn đến thao túng giá. Người cho mượn không trực tiếp đặt lệnh vẫn có thể bị xử lý.
Mức xử lý nằm ở khoản 1 Điều 34 Nghị định 156, đã sửa bởi Nghị định 306/2025/NĐ-CP. Người vi phạm bị đình chỉ hoạt động giao dịch chứng khoán từ 18 tháng đến 24 tháng.
Đây là điểm người mới hay xem nhẹ. Cho người quen mượn tài khoản có thể kéo bạn vào một vụ việc bạn không kiểm soát.
Hậu quả pháp lý thao túng giá
Điều 132 Luật Chứng khoán quy định hai hướng xử lý tùy mức độ. Đó là xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Về xử phạt hành chính, Điều 36 Nghị định 156 phạt tổ chức 10 lần khoản thu trái pháp luật. Cá nhân bị phạt bằng một nửa, tức 5 lần. Người vi phạm còn bị buộc nộp lại khoản thu trái pháp luật. Cách tính chi tiết và các hình thức phạt bổ sung được phân tích trong bài riêng về xử phạt thao túng giá.
Khi hành vi có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển sang cơ quan tố tụng hình sự. Quy định này nằm ở khoản 1 Điều 7 Nghị định 156 sau sửa đổi.
Các văn bản trên có thể tiếp tục được sửa đổi. Khi tra cứu, hãy đọc văn bản hợp nhất mới nhất trên cổng văn bản của Chính phủ. Nội dung bài viết chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn pháp lý.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 13/11/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.