Mua bán tự mình: khi nào tự mua tự bán bị coi là thao túng giá
Nội dung bài7 phần
Mua bán tự mình: khi nào tự mua tự bán bị coi là thao túng giá
Mua bán tự mình là việc một người, hoặc một nhóm, vừa đứng bên mua vừa đứng bên bán cùng một mã chứng khoán. Giá khớp và khối lượng hiện lên bảng điện như giao dịch thật, nhưng quyền sở hữu gần như không đổi chủ. Luật Chứng khoán xếp dạng giao dịch này vào hành vi thao túng. Bài viết chỉ ra ranh giới với giao dịch hợp pháp. Văn bản được rà đến ngày 02/10/2026.
Mua bán tự mình là thao túng
Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi Luật Chứng khoán đã bổ sung khoản 49 vào Điều 4. Khoản này định nghĩa thao túng thị trường chứng khoán bằng sáu hành vi. Mua bán tự mình nằm ở điểm b.
Điểm b gồm hai vế. Vế thứ nhất là đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch. Vế thứ hai là thông đồng với nhau mua, bán chứng khoán. Cả hai vế đều phải kèm một điều kiện. Giao dịch không chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu. Hoặc quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm. Mục đích là tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo.
Điểm a của cùng khoản cũng liên quan. Điểm này cấm liên tục mua, bán nhằm tạo cung cầu giả. Hình thức có thể là dùng nhiều tài khoản, tài khoản người khác, hoặc thông đồng. Khoản 3 Điều 12 Luật Chứng khoán cấm mọi hành vi thao túng thị trường.
Vì sao mua bán tự mình gây hại
Khối lượng giao dịch là thứ nhiều nhà đầu tư nhìn vào để đánh giá một mã có thanh khoản hay không. Khi một nhóm tự mua tự bán, khối lượng tăng lên nhưng không có người mua, người bán thật đứng sau.
Người ngoài nhìn bảng điện thấy mã đó sôi động và có thể nhảy vào. Giá khớp cũng có thể bị đẩy lên từng bước giá, vì chính nhóm đặt cả hai phía. Khi đủ người theo, nhóm có thể bán ra cho người mua thật. Đó là lý do luật gắn hành vi này với mục đích tạo giá và cung cầu giả.
Mua bán tự mình và trong ngày

Mua rồi bán cùng một mã trong ngày không mặc nhiên là vi phạm. Thông tư 120/2020/TT-BTC quy định giao dịch cổ phiếu niêm yết, đăng ký giao dịch. Bài dùng bản hợp nhất với các thông tư sửa đổi. Khoản 8 Điều 2 định nghĩa giao dịch trong ngày. Đó là mua và bán cùng một mã nhà đầu tư chưa sở hữu, cùng khối lượng. Hai lệnh nằm trên cùng một tài khoản, trong cùng một ngày.
Điều 10 cho phép giao dịch trong ngày khi nhà đầu tư đã ký hợp đồng giao dịch trong ngày với công ty chứng khoán. Công ty đó phải được cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán. Tại mỗi công ty, nhà đầu tư chỉ được mở 01 tài khoản giao dịch trong ngày. Giao dịch trong ngày không áp dụng cho lô lẻ và giao dịch thỏa thuận.
Điểm khác biệt nằm ở đối tác. Trong giao dịch trong ngày hợp pháp, lệnh mua và lệnh bán khớp với những nhà đầu tư khác. Quyền sở hữu chuyển thật sang người khác. Còn mua bán tự mình là hai đầu lệnh của cùng một người hoặc cùng một nhóm khớp với nhau.
Không đặt cùng mua, cùng bán
Khoản 4 Điều 7 Thông tư 120/2020/TT-BTC có một quy định cụ thể hơn. Nhà đầu tư không được đặt lệnh cùng mua, cùng bán đồng thời cùng một mã trong cùng một đợt khớp lệnh định kỳ. Ngoại lệ là các lệnh đã nhập ở đợt giao dịch trước, chưa khớp và còn hiệu lực.
Khoản 5 cùng điều giao trách nhiệm cho công ty chứng khoán. Khi nhận và nhập lệnh của khách hàng, công ty phải kiểm soát việc cùng mua, cùng bán trong một đợt định kỳ.
Quy định này hợp lý vì đợt định kỳ chỉ khớp một lần ở một mức giá. Nếu một người đặt cả hai phía, họ có thể tự khớp với chính mình và ảnh hưởng đến giá mở cửa, đóng cửa. Lịch các đợt định kỳ của từng sàn có trong bài giờ giao dịch chứng khoán Việt Nam.
Mức phạt với mua bán tự mình

Mức xử lý phụ thuộc hành vi bị kết luận là gì. Nghị định 156/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán. Văn bản đã được sửa bởi Nghị định 128/2021/NĐ-CP và Nghị định 306/2025/NĐ-CP. Bản hợp nhất là Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-BTC.
Trường hợp thứ nhất là vi phạm quy định về giao dịch trong ngày hoặc trong đợt khớp lệnh định kỳ. Điểm đ khoản 2 Điều 34 phạt tiền từ 70 triệu đến 100 triệu đồng. Theo điểm c khoản 3 Điều 5, mức này áp dụng cho tổ chức. Cá nhân vi phạm cùng hành vi bị phạt bằng một nửa, tức từ 35 triệu đến 50 triệu đồng.
Nếu hành vi bị kết luận là thao túng thị trường, Điều 36 được áp dụng. Tổ chức bị phạt 10 lần khoản thu trái pháp luật, cá nhân 5 lần. Mức phạt không thấp hơn mức tối đa chung là 3 tỷ đồng với tổ chức và 1,5 tỷ đồng với cá nhân. Người vi phạm còn bị buộc nộp lại khoản thu trái pháp luật.
Lưu ý với nhà đầu tư cá nhân
Theo khoản 2 Điều 6 Thông tư 120/2020/TT-BTC, tại mỗi công ty chứng khoán, nhà đầu tư chỉ mở 01 tài khoản giao dịch. Thông tư có một số ngoại lệ riêng. Nhà đầu tư vẫn có thể có tài khoản ở nhiều công ty. Dùng các tài khoản đó mua bán qua lại cùng một mã có thể rơi vào điểm a, điểm b khoản 49.
Muốn mua và bán cùng một mã trong ngày, hãy dùng đúng sản phẩm giao dịch trong ngày của công ty. Đừng đặt đồng thời lệnh mua và bán một mã trong đợt mở cửa hay đóng cửa. Cách chọn loại lệnh phù hợp có trong bài học các loại lệnh chứng khoán.
Các văn bản trên có thể tiếp tục được sửa đổi. Khi tra cứu, hãy đọc văn bản hợp nhất mới nhất trên cổng văn bản của Chính phủ. Nội dung bài viết chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn pháp lý.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 14/11/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.