Mua bán có cùng bên với công ty chứng khoán
Nội dung bài7 phần
Mua bán có cùng bên với công ty chứng khoán
Mua bán cùng bên chứng khoán xảy ra khi công ty chứng khoán vừa nhận lệnh của khách hàng, vừa giao dịch cho chính mình cùng loại chứng khoán. Công ty có thể trở thành đối tác của khách. Cụm từ này không phải thuật ngữ trong luật. Luật không cấm công ty tự doanh, nhưng đặt quy tắc để bảo vệ khách. Bài này tóm tắt các quy tắc đó theo Luật Chứng khoán và Thông tư 121/2020/TT-BTC. Văn bản được rà đến ngày 02/10/2026.
Đây khác với mua bán tự mình. Mua bán tự mình là một người đặt cả lệnh mua và lệnh bán cho cùng chứng khoán, thuộc nhóm hành vi thao túng. Bài này nói về tình huống khác: công ty chứng khoán và khách hàng đứng ở hai phía của giao dịch.
Mua bán cùng bên và tự doanh
Công ty được cấp phép tự doanh được giao dịch chứng khoán trên tài khoản tự doanh. Căn cứ là khoản 2 Điều 86 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14. Cùng lúc, công ty làm môi giới cho khách. Hai vai này tạo ra xung đột lợi ích.
Luật Chứng khoán xử lý xung đột này ở hai cấp. Khoản 1 Điều 89 buộc công ty thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và giám sát, ngăn ngừa xung đột lợi ích trong giao dịch với người có liên quan. Thông tư 121/2020/TT-BTC, theo Văn bản hợp nhất 09/VBHN-BTC, đặt quy tắc cụ thể cho tự doanh tại Điều 22.
Điều 22 mở đầu bằng hai yêu cầu về tư cách. Công ty phải có đủ tiền và chứng khoán để thanh toán lệnh của chính mình (khoản 1). Công ty phải tự doanh với danh nghĩa chính mình. Công ty không được mượn danh nghĩa người khác, không dùng danh nghĩa cá nhân và không cho người khác dùng tài khoản tự doanh. Căn cứ là khoản 2. Khoản 5 Điều 91 Luật Chứng khoán cũng cấm mượn danh nghĩa này.
Ưu tiên lệnh khách
Quy tắc nền tảng là thứ tự ưu tiên. Công ty chứng khoán phải thực hiện lệnh của khách hàng trước lệnh của chính mình. Quy tắc này nằm ở khoản 5 Điều 89 Luật Chứng khoán và khoản 4 Điều 22 Thông tư 121/2020/TT-BTC.
Công ty phải thực hiện lệnh của khách trước khi thực hiện lệnh của chính mình. Công ty không được chen lệnh tự doanh lên trước lệnh của khách.
Điều 22 cũng loại hai trường hợp khỏi khái niệm tự doanh. Đó là mua bán chứng khoán để sửa lỗi sau giao dịch và mua bán cổ phiếu của chính công ty. Căn cứ là khoản 3. Hai trường hợp này không được coi là tự doanh.
Mua bán cùng bên: hai hành vi cấm

Thông tư 121/2020/TT-BTC cấm hai hành vi cụ thể, đều nhằm ngăn công ty hưởng lợi từ thông tin lệnh của khách.
Hành vi thứ nhất là mua bán trước. Nếu lệnh của khách có thể ảnh hưởng lớn tới giá chứng khoán, công ty không được mua hoặc bán trước cùng loại đó cho chính mình. Công ty cũng không được tiết lộ thông tin cho bên thứ ba để họ mua bán. Căn cứ là khoản 6 Điều 22.
Hành vi thứ hai liên quan đến lệnh giới hạn. Khi khách đặt lệnh giới hạn, công ty không được mua hoặc bán cùng chiều cùng loại cho mình ở mức giá bằng hoặc tốt hơn mức giá của khách. Điều cấm áp dụng cho đến khi lệnh của khách được thực hiện (khoản 7 Điều 22).
Ví dụ giả định để minh họa. Khách đặt lệnh mua giới hạn một cổ phiếu ở giá 25.000 đồng. Công ty không được mua cùng cổ phiếu cho mình ở giá 25.000 đồng hoặc thấp hơn, khi lệnh của khách chưa được thực hiện. Với người mua, giá thấp hơn là mức giá tốt hơn.
Công bố khi là đối tác của khách
Giao dịch thỏa thuận là trường hợp mua bán cùng bên rõ nhất. Hai bên tự thỏa thuận giá và khối lượng, và công ty có thể là bên đối ứng. Khoản 5 Điều 22 buộc công ty công bố cho khách biết khi mình là đối tác trong giao dịch thỏa thuận với khách.
Quy tắc này đi cùng nghĩa vụ chung. Khoản 4 Điều 89 Luật Chứng khoán yêu cầu công ty ký hợp đồng bằng văn bản với khách hàng. Công ty cũng phải cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin cho khách. Khi biết công ty là đối tác, khách mới cân nhắc được giá thỏa thuận.
Xử phạt vi phạm quy tắc tự doanh

Nghị định 156/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về chứng khoán. Bài trích theo Văn bản hợp nhất 17/VBHN-BTC, đăng Công báo ngày 12/06/2026.
Điểm đ khoản 3 Điều 26 phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng, tức 100 đến 150 triệu đồng, đối với hành vi vi phạm quy định về nghiệp vụ tự doanh chứng khoán. Mức phạt trong Chương II áp dụng cho tổ chức. Cá nhân có cùng hành vi bị phạt bằng một nửa, tức từ 50 đến 75 triệu đồng. Căn cứ là điểm c khoản 3 Điều 5.
Có hai nhóm vi phạm liên quan. Công ty không giám sát, ngăn ngừa xung đột lợi ích bị phạt từ 70 đến 100 triệu đồng. Căn cứ là điểm đ khoản 2 Điều 26. Công ty không giám sát giao dịch chứng khoán theo quy định bị phạt từ 300 đến 400 triệu đồng. Căn cứ là khoản 5b Điều 26. Mức phạt chỉ là phạt hành chính. Nếu hành vi cấu thành thao túng thị trường, mức xử lý có thể nặng hơn nhiều.
Nhà đầu tư cá nhân nên làm gì
Nhà đầu tư không cần chứng minh ý định của công ty để đặt câu hỏi. Bạn có thể đọc hợp đồng mở tài khoản và các thông báo của công ty về cách xử lý lệnh. Khi giao dịch thỏa thuận, hãy hỏi rõ ai là bên đối ứng.
Khoản 1 Điều 26 Nghị định 156/2020/NĐ-CP phạt công ty không thiết lập bộ phận chuyên trách giải đáp thắc mắc và khiếu nại của khách hàng. Căn cứ là điểm g. Vì vậy bạn có đầu mối để gửi câu hỏi hoặc khiếu nại.
Kiến thức nền về lệnh và thị trường có ở bài học các loại lệnh chứng khoán và thị trường chứng khoán là gì. Quy định có thể được sửa đổi. Hãy đọc văn bản hợp nhất mới nhất trên cổng của Chính phủ.
Nội dung bài viết chỉ để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn pháp lý.
Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 16/11/2026
Ứng dụng HODL
Tải app HODL
Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.