Phát thải phạm vi 1, 2, 3 là gì

Triều Tô5 phút đọc
Nội dung bài8 phần
  1. Phát thải phạm vi gồm những gì
  2. Cách tính phát thải phạm vi
  3. Ví dụ phát thải phạm vi 1, 2, 3
  4. Đọc số phát thải
  5. Phát thải và cổ phiếu Việt Nam
  6. Giới hạn của số phát thải
  7. Câu hỏi thường gặp
  8. Học tiếp

Phát thải phạm vi 1, 2, 3 là cách chia lượng khí nhà kính của một doanh nghiệp thành ba nhóm theo nơi phát sinh: trực tiếp từ hoạt động của chính doanh nghiệp, gián tiếp qua năng lượng mua vào, và gián tiếp dọc chuỗi giá trị. Cách chia này đến từ bộ chuẩn Greenhouse Gas Protocol, được dùng rộng rãi làm ngôn ngữ chung.

Điểm chính

  • Phạm vi 1 là phát thải trực tiếp, phạm vi 2 là phát thải từ điện và nhiệt mua vào, phạm vi 3 là mọi phát thải còn lại dọc chuỗi giá trị.
  • Với nhiều doanh nghiệp, phạm vi 3 là phần lớn nhất nhưng cũng khó đo chính xác nhất.
  • Số phát thải chỉ so sánh được khi cùng ranh giới đo và cùng phương pháp.

Phát thải phạm vi gồm những gì

Khí nhà kính được quy đổi về tấn CO2 tương đương, viết tắt tCO2e. Nhờ đó khí mê-tan cũng cộng được với CO2.

Phạm vi 1 là phát thải từ nguồn doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát. Ví dụ đốt nhiên liệu trong lò hơi hoặc chạy xe của công ty.

Phạm vi 2 là phát thải ở nhà máy điện do doanh nghiệp mua điện, hơi nước hoặc nhiệt. Doanh nghiệp không trực tiếp xả khí, nhưng nhu cầu điện kéo theo phát thải ở nơi khác.

Phạm vi 3 là mọi phát thải gián tiếp còn lại, cả thượng nguồn lẫn hạ nguồn. Bộ chuẩn chia phạm vi 3 thành 15 nhóm, như hàng hóa mua vào, vận chuyển thuê ngoài và sử dụng sản phẩm đã bán.

Cách tính phát thải phạm vi

Phần lớn số phát thải được tính theo cùng một khuôn:

Phát thải (tCO2e)=Dữ liệu hoạt động×Hệ số phát thải\text{Phát thải (tCO2e)} = \text{Dữ liệu hoạt động} \times \text{Hệ số phát thải}

Trong đó dữ liệu hoạt động là lượng doanh nghiệp tiêu dùng, như số kWh điện. Hệ số phát thải là lượng khí sinh ra trên mỗi đơn vị đó, do nguồn có thẩm quyền công bố và cập nhật định kỳ.

Phạm vi 2 có hai cách tính. Cách theo vị trí dùng hệ số bình quân của lưới điện. Cách theo thị trường dùng hệ số của nguồn điện doanh nghiệp chọn mua. Báo cáo kỹ thường công bố cả hai.

Ví dụ phát thải phạm vi 1, 2, 3

Mọi số dưới đây là giả định minh hoạ, kể cả hệ số điện, không phải số liệu của doanh nghiệp cụ thể.

Nhóm

Nguồn

Cách tính

tCO2e

Phạm vi 1

Lò hơi

Tính từ lượng nhiên liệu

1.200

Phạm vi 1

Xe nội bộ

Tính từ lượng dầu

300

Phạm vi 2

Điện mua vào

8.000.000 kWh × 0,65 kg/kWh

5.200

Phạm vi 3

Nguyên liệu mua vào

Tính từ khối lượng mua

12.000

Phạm vi 3

Vận chuyển thuê ngoài

Tính từ tấn-km

2.300

Phạm vi 3

Sử dụng sản phẩm đã bán

Ước tính theo vòng đời

1.500

Phạm vi 1 là 1.200 + 300 = 1.500 tCO2e. Phạm vi 2 là 8.000.000 × 0,65 ÷ 1.000 = 5.200 tCO2e. Phạm vi 3 là 12.000 + 2.300 + 1.500 = 15.800 tCO2e. Tổng cộng 22.500 tCO2e.

Phạm vi 3 chiếm 15.800 ÷ 22.500 = 70,2% tổng phát thải, còn phạm vi 1 và 2 cộng lại chỉ 29,8%. Công ty chỉ báo cáo hai phạm vi đầu thì người đọc thấy chưa đến một phần ba bức tranh.

Đọc số phát thải

Một số tuyệt đối khó nói lên nhiều điều. Nhà đầu tư thường chia phát thải cho doanh thu để có cường độ phát thải (carbon intensity), rồi so với đối thủ cùng ngành.

Minh họa Phát thải phạm vi 1, 2, 3: cảnh hội trường và quầy cổ đông

Cần xem ranh giới báo cáo có gồm công ty con không. Cần xem công ty báo cáo những nhóm nào của phạm vi 3. Và cần xem số liệu có bên độc lập soát xét hay không.

Mỗi ngành một cơ cấu. Ngành điện, xi măng, thép có phạm vi 1 lớn. Ngành bán lẻ và ngân hàng có phạm vi 1 và 2 nhỏ, phạm vi 3 lớn, vì phát thải nằm ở hàng bán ra hoặc khoản vay cấp cho khách.

Phát thải và cổ phiếu Việt Nam

Khách hàng nước ngoài có thể yêu cầu số phát thải của hàng hóa họ mua. Khi đó phát thải của nhà máy Việt Nam là phạm vi 3 của khách. Doanh nghiệp không đo được thì khó giữ đơn hàng.

Minh họa Phát thải phạm vi 1, 2, 3: cảnh hội trường và quầy cổ đông

Chính sách về giá carbon cũng biến phát thải thành chi phí. Xem thêm bài thuế carbon và tín chỉ carbon.

Giới hạn của số phát thải

Thứ nhất, phạm vi 3 phần lớn là ước tính từ số bình quân ngành nên sai số lớn. Thứ hai, chuyển hoạt động sang nhà thầu làm phạm vi 1 giảm còn phạm vi 3 tăng. Thứ ba, một lượng khí có thể tính hai lần, vì là phạm vi 3 của người mua và phạm vi 1 của nhà cung cấp.

Minh họa Phát thải phạm vi 1, 2, 3: cảnh hội trường và quầy cổ đông

Ví dụ trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Phạm vi 1, 2, 3 khác nhau ở điểm nào?

Khác nhau ở nơi phát sinh. Phạm vi 1 do doanh nghiệp tự xả, phạm vi 2 đến từ điện mua vào, phạm vi 3 phát sinh ở nhà cung cấp và khách hàng.

Vì sao phạm vi 3 khó đo?

Vì dữ liệu nằm ở bên thứ ba, nên doanh nghiệp thường phải dùng số bình quân ngành.

Phát thải càng thấp càng tốt cho cổ phiếu không?

Không có quan hệ cố định. Phát thải thấp giảm rủi ro chi phí carbon, nhưng chưa nói được gì về lợi nhuận. Cần đọc cùng báo cáo tài chính.

Học tiếp

Xem tiếp ESG là gì, net zero là gì và kinh tế xanh là gì.

Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 29/10/2026

Ứng dụng HODL

Tải app HODL

Bảng giá, cảnh báo giá và bài phân tích ngay trên điện thoại.

Watchlist

Đang tải…