ODA là gì

ODA là gì? Đó là viện trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance), gồm các khoản cho không và vốn vay ưu đãi mà chính phủ hoặc tổ chức quốc tế dành cho nước đang phát triển, với mục tiêu thúc đẩy kinh tế và nâng cao đời sống. Điểm khác với vay thương mại là điều kiện vay dễ hơn: lãi thấp, kỳ hạn dài, có thời gian ân hạn.

ODA là gì và từ đâu đến

Nguồn ODA có hai kênh. Kênh song phương là chính phủ một nước cấp cho chính phủ nước khác. Kênh đa phương là tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới hay ngân hàng phát triển khu vực cấp cho nước thành viên.

ODA có ba dạng. Dạng thứ nhất là viện trợ không hoàn lại, nước nhận không phải trả. Dạng thứ hai là vốn vay ưu đãi, trả dần với lãi thấp. Dạng thứ ba là vốn hỗn hợp, ghép phần cho không với vay ưu đãi hoặc vay thương mại.

ODA thường đi vào các dự án mà khu vực tư nhân ngại làm vì vốn lớn và thu hồi chậm, ví dụ đường cao tốc, đường sắt đô thị, nhà máy xử lý nước. Chính phủ nhận khoản vay rồi giao cho bộ, ngành hoặc địa phương thực hiện dự án.

ODA là gì so với FDI

ODA và FDI đều là dòng vốn từ nước ngoài, nhưng khác bản chất.

Điểm cốt lõi là ODA đi qua ngân sách và sổ sách nhà nước, còn FDI đi thẳng vào doanh nghiệp. Vì vậy ODA ảnh hưởng đến nợ công, còn FDI ảnh hưởng đến cán cân vốn và việc làm.

Cách tính yếu tố cho không

Để biết một khoản vay có thật sự ưu đãi, người ta so với lãi suất chiết khấu thị trường. Chỉ số dùng là yếu tố cho không (grant element):

Giá trị hiện tại là tổng các khoản gốc và lãi trong tương lai, chiết khấu về hôm nay bằng một lãi suất tham chiếu. Khoản vay càng rẻ, giá trị hiện tại càng nhỏ so với số tiền nhận, yếu tố cho không càng cao.

Ví dụ ODA giả định

Ví dụ giả định minh họa, đơn vị triệu USD. Dự án vay ODA 100 triệu, kỳ hạn 20 năm, ân hạn 5 năm đầu chỉ trả lãi, 15 năm sau trả gốc đều mỗi năm, lãi 1% một năm trên dư nợ. Lãi suất chiết khấu tham chiếu giả định là 5% một năm.

Dù tổng số tiền trả lại là 113 triệu, nhiều hơn số vay, giá trị hiện tại chỉ 63,37 triệu. Phần chênh 36,63 triệu là mức ưu đãi quy đổi, có được nhờ lãi thấp và thời gian trả dài. Nếu lãi suất vay là 5%, trùng lãi suất chiết khấu, yếu tố cho không sẽ bằng không.

ODA là gì với nợ công, tỷ giá

Vốn vay ODA do Chính phủ vay hoặc bảo lãnh nên được tính vào nợ công và cấu thành nợ nước ngoài của quốc gia. Điều này có hai hệ quả.

Thứ nhất, khoản vay thường tính bằng ngoại tệ, nên nước vay chịu rủi ro tỷ giá. Nếu đồng nội tệ mất giá, gánh nặng trả nợ quy ra nội tệ tăng lên dù lãi suất danh nghĩa thấp.

Thứ hai, ODA mở rộng quy mô đầu tư công mà không phải phát hành thêm trái phiếu trong nước. Khi dự án giải ngân, nhóm doanh nghiệp xây dựng và hạ tầng giao thông có cơ hội nhận gói thầu, nên nhà đầu tư cổ phiếu hay theo dõi tiến độ giải ngân vốn nước ngoài.

Giới hạn của ODA

Một là ODA hiếm khi chỉ có tiền. Nhiều khoản đi kèm điều kiện về mua sắm, tư vấn hoặc thủ tục đấu thầu, làm dự án chậm và đắt hơn dự kiến. Hai là giải ngân thường chậm hơn kế hoạch vì khâu giải phóng mặt bằng và phê duyệt. Ba là hiệu quả phụ thuộc chất lượng dự án, không phụ thuộc mức ưu đãi của khoản vay.

Ví dụ trong bài chỉ để minh họa cơ chế, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp