Nhà tạo lập thị trường là gì

Nhà tạo lập thị trường là gì? Đó là tổ chức hoặc công ty liên tục đặt cả giá mua lẫn giá bán cho một chứng khoán, sẵn sàng mua của người muốn bán và bán cho người muốn mua. Tiếng Anh gọi là market maker. Họ giữ cho sản phẩm luôn có người đối ứng.

Nhà tạo lập thị trường là gì

Thị trường cần người đối ứng. Với cổ phiếu lớn, nhiều người mua bán nên luôn có sẵn bên kia. Với sản phẩm ít giao dịch, người muốn bán có thể chờ rất lâu mới có người mua. Nhà tạo lập thị trường lấp khoảng trống đó bằng cách luôn sẵn sàng làm đối tác.

Họ thường cam kết báo giá trong một khoảng chênh lệch tối đa và với khối lượng tối thiểu. Nhờ vậy nhà đầu tư biết lệnh của mình khớp được và chênh lệch giá mua bán không quá rộng. Chênh lệch này tiếng Anh gọi là bid-ask spread.

Khác với nhà đầu tư thông thường, nhà tạo lập không cần có nhận định tăng hay giảm. Doanh thu của họ đến từ khoảng chênh lệch giữa hai giá, nhân với số lần giao dịch.

Nhà tạo lập thị trường kiếm lời

Giả định minh hoạ, không phải số thật. Một nhà tạo lập báo giá mua 50.000 và giá bán 50.100 đồng cho một mã. Một nhà đầu tư bán 10.000 cổ phiếu cho họ ở 50.000, sau đó nhà đầu tư khác mua đúng 10.000 cổ phiếu ở 50.100.

Thay số, (50.100 − 50.000) × 10.000 = 1 triệu đồng. Mỗi vòng lãi nhỏ, nhưng nhiều vòng trong ngày cộng lại thành khoản đáng kể. Đó là lý do nhà tạo lập thường cần khối lượng giao dịch lớn.

Một số sản phẩm còn có khoản ưu đãi phí cho bên tạo lập, tuỳ từng quy định.

Rủi ro tồn kho

Vòng giao dịch đẹp ở trên chỉ xảy ra khi mua và bán cân nhau. Thực tế, nhà tạo lập thường bị lệch. Giả sử họ mua vào 10.000 cổ phiếu ở 50.000 nhưng không ai mua lại, rồi giá giảm xuống 49.700 đồng.

Số cổ phiếu còn giữ lỗ (50.000 − 49.700) × 10.000 = 3 triệu đồng. Con số này lớn hơn 1 triệu lãi chênh lệch của một vòng, nên kết quả vòng đó là lỗ ròng 2 triệu đồng. Đây gọi là rủi ro tồn kho (inventory risk).

Để giảm rủi ro, nhà tạo lập điều chỉnh giá báo: nếu đang giữ quá nhiều cổ phiếu, họ hạ giá mua và hạ giá bán để thu hút người mua. Họ cũng có thể phòng ngừa bằng sản phẩm khác, như hợp đồng tương lai chỉ số. Khi thị trường biến động mạnh, họ có xu hướng nới rộng chênh lệch báo giá, và đó là lúc thanh khoản mỏng đi.

Vai trò ở thị trường Việt Nam

Hai sản phẩm thể hiện rõ vai trò tạo lập. Với chứng quyền có bảo đảm, tổ chức phát hành theo quy định phải báo giá mua bán để nhà đầu tư luôn có thể giao dịch, và thường dùng cổ phiếu cơ sở để phòng ngừa rủi ro. Với quỹ ETF, bên cạnh thành viên lập quỹ, một số quỹ có thêm bên hỗ trợ thanh khoản theo bản cáo bạch, để giá trên sàn không lệch quá xa giá trị tài sản ròng. Chi tiết nghĩa vụ báo giá, khối lượng tối thiểu và biên độ chênh lệch nằm ở quy định và bản cáo bạch từng sản phẩm, cần đọc văn bản mới nhất.

Với nhà đầu tư cổ phiếu, điều cần nhớ là sự có mặt của nhà tạo lập giúp mua bán dễ hơn nhưng không bảo đảm giá. Họ có thể ngừng báo giá trong một số tình huống mà quy định cho phép.

Giới hạn và hiểu lầm

Thứ nhất, nhà tạo lập không "dẫn giá" theo ý muốn. Họ phản ứng với dòng lệnh, không quyết định chiều giá.

Thứ hai, báo giá hai chiều không có nghĩa là mua với mọi khối lượng. Cam kết thường có giới hạn về khối lượng tối đa mỗi lần.

Thứ ba, nhà tạo lập không phải nhà tạo thanh khoản vô hạn. Khi tồn kho quá lớn hoặc thị trường sốc, họ vẫn có thể rút lui hoặc nới rộng chênh lệch.

Câu hỏi thường gặp

Học tiếp

Về nền tảng thanh khoản, xem thanh khoản toàn thị trường. Nội dung bài để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.