Hệ thống Bretton Woods là gì

Bretton Woods là gì? Đó là hệ thống tiền tệ quốc tế, trật tự tiền tệ quốc tế được thiết lập tại hội nghị ở Bretton Woods, bang New Hampshire của Mỹ, vào năm 1944. Theo đó đô la Mỹ được đổi ra vàng ở mức cố định, còn các đồng tiền khác neo vào đô la với tỷ giá cố định có điều chỉnh. Hội nghị cũng dẫn tới việc lập Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới.

Bretton Woods là gì

Trước Thế chiến thứ hai, nhiều nước từng dùng chế độ bản vị vàng rồi bỏ trong cuộc Đại suy thoái, kéo theo phá giá cạnh tranh và hạn chế thương mại. Cuối chiến tranh, các nước đồng minh muốn một trật tự mới, ổn định tỷ giá để thương mại phục hồi.

Hội nghị tại Bretton Woods diễn ra năm 1944 và đưa ra các cam kết chính: mỗi nước giữ tỷ giá đồng tiền của mình ổn định so với đô la Mỹ, còn Mỹ cam kết đổi đô la ra vàng cho các ngân hàng trung ương theo giá cố định 35 đô la một ounce. Vì vậy đô la Mỹ trở thành đồng tiền dự trữ quan trọng nhất, xem bài đồng tiền dự trữ.

Cách Bretton Woods vận hành

Cơ chế có ba lớp. Lớp thứ nhất là neo vàng: đô la đổi được ra vàng. Lớp thứ hai là neo đô la: mỗi đồng tiền khác có một tỷ giá chính thức với đô la và chỉ biến động trong biên độ hẹp. Lớp thứ ba là IMF: nước gặp khó khăn cán cân thanh toán có thể vay tạm thời để giữ tỷ giá thay vì phá giá ngay.

Ví dụ giả định minh hoạ: nước A neo đồng tiền ở mức 10 đơn vị đổi 1 đô la. Nếu thị trường bán mạnh đồng tiền A, ngân hàng trung ương nước A phải dùng dự trữ ngoại hối mua đồng tiền của mình để giữ tỷ giá. Khi dự trữ cạn, nước A phải vay IMF hoặc phá giá chính thức. So sánh với các chế độ khác ở bài chế độ tỷ giá.

Vì sao Bretton Woods sụp đổ

Hệ thống có một mâu thuẫn nội tại. Thế giới cần ngày càng nhiều đô la để làm dự trữ và thanh toán, nên Mỹ phải cung ra nhiều đô la, đặc biệt khi Mỹ thâm hụt cán cân thanh toán. Nhưng càng nhiều đô la lưu hành, lượng vàng của Mỹ càng khó đủ đảm bảo cam kết đổi. Các nhà kinh tế gọi đây là nghịch lý Triffin.

Đến năm 1971, Mỹ tuyên bố ngừng đổi đô la ra vàng. Các nước thử vá hệ thống một thời gian ngắn, nhưng đến những năm đầu thập niên 1970 phần lớn các đồng tiền lớn chuyển sang thả nổi. Việc này cũng góp phần dẫn tới giai đoạn lạm phát cao, xem thêm khủng hoảng dầu mỏ 1973.

Di sản của Bretton Woods

Dù chế độ tỷ giá cố định đã mất, nhiều thiết chế còn sống. IMF và Ngân hàng Thế giới vẫn hoạt động. Đô la Mỹ vẫn là đồng tiền dự trữ và thanh toán quốc tế chủ yếu. Ngoài ra thế giới còn nhiều chế độ tỷ giá khác nhau, từ thả nổi đến neo, mỗi chế độ có ưu nhược riêng.

Liên hệ với thị trường chứng khoán

Hiểu Bretton Woods giúp nhà đầu tư cổ phiếu đọc đúng các bản tin về tỷ giá, dự trữ ngoại hối và vai trò của đô la. Những bản tin về áp lực lên tỷ giá USD/VND, các cuộc khủng hoảng tiền tệ như khủng hoảng tài chính châu Á 1997 đều có gốc từ việc nhiều nước từng neo cứng tỷ giá vào đô la.

Giới hạn khi đọc Bretton Woods

Thứ nhất, không có một ngày duy nhất khiến hệ thống chết, mà là một quá trình sụp dần nên các tài liệu có thể chọn mốc khác nhau. Thứ hai, ví dụ phá giá ở trên chỉ minh hoạ, không phản ánh một nước cụ thể. Thứ ba, các nhà sử học vẫn tranh luận về mức độ nguyên nhân chính, nên bài chỉ nêu cơ chế được thừa nhận rộng rãi.

Nội dung bài để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp