NFT là gì: định nghĩa, ứng dụng và vị trí trong luật Việt Nam

Bài này nói về NFT định nghĩa, ứng dụng với tác phẩm số và chỗ đứng trong luật Việt Nam. NFT là viết tắt của Non-Fungible Token, tạm dịch là token không thể thay thế. Chữ quan trọng nhất ở đây là "không thể thay thế". Quy định trong bài tính đến 02/10/2026.

NFT là một token mang mã định danh riêng, không token nào giống token nào.

Ứng dụng phổ biến: tác phẩm số, vé sự kiện, chứng nhận, vật phẩm trong trò chơi.

Luật 71/2025/QH15 định nghĩa tài sản số, tài sản ảo, tài sản mã hóa nhưng không dùng chữ NFT.

Chưa có văn bản nào xếp NFT vào một nhóm tài sản số cụ thể.

NFT định nghĩa ứng dụng tác phẩm số

Muốn hiểu NFT, hãy bắt đầu từ thứ ngược lại với nó. Một tờ tiền 100.000 đồng có thể đổi lấy một tờ 100.000 đồng khác mà không ai thiệt. Hai tờ có giá trị như nhau, nên chúng "thay thế được" cho nhau. Phần lớn các đồng tiền mã hóa cũng vậy: một đơn vị này bằng đúng một đơn vị kia.

NFT thì khác. Mỗi NFT được ghi trên một chuỗi khối (blockchain) kèm một mã định danh riêng. Không có hai NFT nào trùng mã. Vì thế, đổi NFT này lấy NFT kia không phải là một phép đổi ngang giá. Nó giống đổi một bức tranh lấy một bức tranh khác hơn là đổi tiền.

Về mặt kỹ thuật, NFT thường gồm ba phần. Phần thứ nhất là bản ghi trên blockchain cho biết ví nào đang giữ token. Phần thứ hai là siêu dữ liệu, tức tên, mô tả và đường dẫn tới tác phẩm. Phần thứ ba là chính tác phẩm, có thể là ảnh, video, bản nhạc hay tệp 3D. Tác phẩm thường được lưu ở nơi khác, không nằm trọn trên blockchain.

Điểm cuối này rất hay bị hiểu nhầm. Người mua NFT nắm token, không đương nhiên nắm tệp tác phẩm. Họ cũng không đương nhiên nắm quyền tác giả. Phần quyền tác giả được bàn ở bài riêng.

Ứng dụng NFT với tác phẩm số

Ứng dụng được biết tới nhiều nhất là tác phẩm số. Họa sĩ, nhiếp ảnh gia, nhạc sĩ có thể gắn tác phẩm của mình với một NFT rồi bán bản đó. Người mua có một bản ghi công khai cho thấy họ là người giữ token. Người làm ra tác phẩm có thể chứng minh mình phát hành bản gốc.

Ngoài nghệ thuật, NFT còn được dùng làm vé sự kiện. Mỗi vé là một token riêng, khó làm giả hơn vé giấy. NFT cũng được dùng làm chứng nhận, ví dụ chứng chỉ hoàn thành khóa học hay giấy bảo hành điện tử. Trong trò chơi điện tử, vật phẩm như trang phục, vũ khí có thể được phát hành dưới dạng NFT.

Một nhóm ứng dụng khác là gắn NFT với tài sản thật, như một món đồ sưu tầm. Mô hình này gần với khái niệm token hóa tài sản thực. Đây là mô hình có nhiều câu hỏi pháp lý nhất. Token phải gắn được với quyền đối với tài sản ngoài đời.

Mọi ứng dụng trên đều có một điểm chung. Giá trị của NFT không nằm ở dòng mã. Nó nằm ở thứ mà token đại diện và ở sự công nhận của người khác. Một NFT gắn với tác phẩm sao chép trái phép thì token vẫn tồn tại, nhưng quyền của người mua rất mong manh.

Luật có định nghĩa, chưa có chữ NFT

Quốc hội thông qua Luật 71/2025/QH15 (Luật Công nghiệp công nghệ số) ngày 14/06/2025. Luật 71/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026. Đây là văn bản đầu tiên ở cấp luật định nghĩa tài sản số.

Theo Điều 46, tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự, thể hiện dưới dạng dữ liệu số. Tài sản số được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử.

Khoản 2 Điều 47 chia tài sản số thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất là tài sản ảo, có thể dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư. Nhóm thứ hai là tài sản mã hóa, dùng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số tương tự để xác thực tài sản. Nhóm thứ ba là tài sản số khác. Cả hai nhóm đầu đều không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác.

Luật không dùng chữ NFT ở bất kỳ điều nào. Khoản 2 Điều 48 giao Chính phủ quy định cách phân loại "tài sản số khác". Đến 02/10/2026, chưa có văn bản nào nói rõ NFT thuộc nhóm nào. Vì vậy, gọi NFT là "tài sản mã hóa theo luật" hay "tài sản ảo theo luật" đều là suy diễn.

Thí điểm và chỗ trống cho NFT

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP có hiệu lực từ 09/09/2025. Nghị quyết mở thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm. Nghị quyết chỉ dùng khái niệm tài sản mã hóa. Nó không nhắc tới NFT, cũng không có quy trình riêng cho NFT.

Khoản 2 Điều 5 của nghị quyết yêu cầu tài sản mã hóa phải được phát hành dựa trên tài sản cơ sở là tài sản thực. Tài sản cơ sở không được là chứng khoán hay tiền pháp định. Khoản 1 Điều 6 quy định tài sản mã hóa trong khuôn khổ này chỉ được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài.

Nghị định 284/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này cũng đã có hiệu lực từ 01/09/2026. Nghị định cũng chỉ dùng khái niệm tài sản mã hóa. NFT có thuộc phạm vi hai văn bản này hay không còn tùy cách phân loại sau này.

Với người đọc phổ thông, kết luận thực tế khá đơn giản. NFT không phải là vùng "cấm", nhưng cũng chưa phải vùng có luật chơi riêng. Ai tạo, mua hay bán NFT đều nên giữ hồ sơ giao dịch. Chứng từ về nguồn gốc tác phẩm cũng cần giữ. Những bài sau trong loạt sẽ đi sâu vào quyền tác giả, niêm yết và thuế.

NFT khác cổ phiếu, chứng khoán

Nhiều người mới hay đặt NFT cạnh cổ phiếu vì cả hai đều "mua bán được". Thực ra, cổ phiếu là chứng khoán, xác nhận quyền sở hữu một phần công ty. Bài cổ phiếu là gì, cổ phần là gì giải thích kỹ phần này. Luật 71/2025/QH15 loại chứng khoán ra khỏi tài sản ảo và tài sản mã hóa.

Thị trường chứng khoán có sở giao dịch, có quy định về công bố thông tin, lưu ký và biên độ giá. NFT hiện chưa có cấu trúc tương đương được pháp luật quy định riêng. Bài cấu trúc thị trường chứng khoán cho thấy những lớp bảo vệ mà nhà đầu tư cổ phiếu đang có.

Điều này không có nghĩa NFT vô giá trị. Nó có nghĩa người tham gia NFT tự gánh nhiều rủi ro hơn: rủi ro mất ví, rủi ro tác phẩm bị sao chép, rủi ro thanh khoản. Hãy coi NFT là một lớp tài sản đặc thù và đọc kỹ quy định trước khi bỏ tiền.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.