DEX và CEX: so sánh sàn phi tập trung với sàn tập trung

Triều Tô5 phút đọc
Nội dung bài5 phần
  1. So sánh DEX, CEX, sàn phi tập trung
  2. Ai giữ tài sản, hệ quả khi sự cố
  3. DEX, CEX: sàn phi tập trung, KYC
  4. Dấu hiệu sàn không rõ pháp lý
  5. Nên cân nhắc gì trước khi dùng

Khi đặt DEX sàn phi tập trung và CEX sàn tập trung vào một phép so sánh, điểm khác đầu tiên là ai giữ tài sản của bạn khi đang giao dịch. DEX là viết tắt của Decentralized Exchange. CEX là Centralized Exchange. Bài này so sánh hai loại theo từng tiêu chí, rồi đặt chúng vào khung pháp lý Việt Nam đến 02/10/2026. Bài không khuyến nghị sàn hay giao thức nào.

CEX là sàn do một doanh nghiệp vận hành và giữ tài sản của khách. DEX là giao thức chạy bằng hợp đồng thông minh, người dùng tự giữ ví.

Sàn được cấp phép tại Việt Nam là mô hình tập trung: có giấy phép, có KYC, tách biệt tài sản khách hàng.

Văn bản hiện hành không nhắc đến DEX và chưa có khung riêng cho DeFi.

Giao dịch tài sản mã hóa phải thực hiện qua tổ chức được cấp phép.

So sánh DEX, CEX, sàn phi tập trung

DEX sàn phi tập trung CEX sàn tập trung so sánh năm tiêu chí

Theo trang giới thiệu DeFi của cộng đồng Ethereum, sàn phi tập trung cho phép giao dịch hàng nghìn loại token mà không bên nào nắm quyền giữ tài sản của bạn. Hệ thống hoạt động liên tục. Các quỹ thanh khoản là những bể tiền lớn để người dùng giao dịch hoặc vay.

Tiêu chí

DEX

CEX

Ai giữ tài sản

Người dùng, trong ví riêng

Sàn, trong tài khoản trên sàn

Ai vận hành

Hợp đồng thông minh

Doanh nghiệp

Xác minh danh tính

Thường không có

Có KYC

Khi gặp sự cố

Không có bộ phận chịu trách nhiệm

Có bộ phận hỗ trợ, khiếu nại

Giấy phép tại Việt Nam

Không có tổ chức đứng tên

Phải có giấy phép của Bộ Tài chính

Các dòng trên mô tả xu hướng chung. Có giao thức pha trộn hai mô hình, và có sàn tập trung cho khách tự giữ ví.

Ai giữ tài sản, hệ quả khi sự cố

Với CEX, tài sản nằm trong hệ thống của sàn. Bạn đặt lệnh trên giao diện của sàn, sàn khớp lệnh và ghi sổ. Rủi ro chính là sàn bị tấn công, phá sản hoặc gian lận. Khi đó người dùng cần chủ thể để khiếu nại.

Với DEX, bạn giữ khóa ví. Không ai chặn được lệnh của bạn. Nhưng nếu mất khóa, ký nhầm giao dịch hoặc hợp đồng thông minh có lỗi, thường không có đơn vị nào hoàn lại. Tài liệu Ethereum nêu rằng hợp đồng thông minh không thể sửa sau khi tạo, lỗi trong mã vẫn tồn tại.

Vì vậy chọn mô hình nào là chọn kiểu rủi ro nào. CEX có rủi ro đối tác. DEX có rủi ro kỹ thuật và rủi ro tự bảo quản.

DEX, CEX: sàn phi tập trung, KYC

Sàn tập trung được cấp phép khác giao thức phi tập trung ở Việt Nam

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP không dùng từ DEX hay CEX. Văn bản nói đến tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, trong đó có tổ chức thị trường giao dịch. Điều 3 khoản 4 mô tả việc này là cung cấp nền tảng hoặc hạ tầng để tập hợp lệnh mua, bán và thanh toán giao dịch.

Một sàn muốn được cấp phép phải là doanh nghiệp Việt Nam với vốn điều lệ đã góp tối thiểu 10.000 tỷ đồng. Sàn phải có quy trình phòng, chống rửa tiền, xác minh danh tính nhà đầu tư, quản lý tách biệt tiền và tài sản mã hóa của khách. Sàn phải chịu trách nhiệm giải quyết tranh chấp và bồi thường khi khách mất tài sản do hệ thống mất an toàn.

Đó đúng là các đặc điểm của mô hình tập trung. Một giao thức chạy tự động không có pháp nhân đứng tên để xin những loại giấy phép đó.

Điều 7 khoản 3 quy định các giao dịch tài sản mã hóa phải thực hiện qua tổ chức do Bộ Tài chính cấp phép. Khoản 2 nêu: sau 6 tháng kể từ khi tổ chức đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước giao dịch không qua tổ chức được cấp phép sẽ bị xử lý hành chính hoặc hình sự tùy mức độ. Nghị định 284/2026/NĐ-CP, Điều 9, phạt từ 30 đến 50 triệu đồng với tổ chức, và một nửa với cá nhân.

Nói rõ giới hạn: văn bản không viết riêng về DEX. Việc áp dụng với từng giao thức cụ thể cần chờ hướng dẫn hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Bài này chỉ chỉ ra điều khoản có thể liên quan.

Dấu hiệu sàn không rõ pháp lý

Luật 23/2026/QH16 có hiệu lực từ 01/12/2026 đưa vào Điều 33a Luật Phòng, chống rửa tiền hai dấu hiệu đáng chú ý. Khoản 13 là giao dịch với tổ chức cung cấp dịch vụ không xác định được tư cách pháp lý hợp lệ. Khoản 8 là truy cập nền tảng qua công cụ ẩn danh danh tính hoặc ẩn địa chỉ IP.

Hai dấu hiệu này áp dụng cho sàn khi giám sát khách hàng. Chúng cho thấy hướng quản lý: danh tính và tư cách pháp lý của bên cung cấp dịch vụ là điều được theo dõi.

Nên cân nhắc gì trước khi dùng

Ba câu hỏi nên trả lời trước khi chuyển tài sản đi đâu:

  1. Bên cung cấp dịch vụ có giấy phép của Bộ Tài chính không?
  2. Nếu mất tài sản, tôi khiếu nại ai, theo văn bản nào?
  3. Tôi có tự bảo quản an toàn khóa riêng và hiểu mình đang ký gì không?

Nếu không trả lời được câu thứ nhất và thứ hai, đó là dấu hiệu cần dừng lại. Hãy đọc bài đầu tư chứng khoán quốc tế và lừa đảo. Với kênh chứng khoán, bài cách bắt đầu giao dịch cổ phiếu mô tả quy trình rõ ràng.

Nội dung để tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Duyệt bởi Ban biên tập HODL.VN · Cập nhật 22/11/2026

Black Friday · đến hết 29/11

Gói năm Loyalty giảm 50%

Beginner giảm 30%. Cả hai được tặng thêm 1 tháng dùng khi mua gói năm trên web.

Watchlist

Đang tải…